Sanalar va ro'yxatdan o'tish ·Ballar va imtiyozlar ·Natijalarni tekshirish
Kimyo tibbiyot, farmatsiya, kimyo texnologiyasi, neft-gaz va oziq-ovqat yo'nalishlarida ixtisoslik yoki majburiy fan sifatida keladi. Kimyoning boshqa fanlardan farqi shunda: bu yerda yodlash emas, hisob ball beradi — masalaning bir qadami xato bo'lsa, javob butunlay boshqa chiqadi. Quyida bo'limlar, shkala va mock test.
Tezkor javoblar
Chegara — 46 ball
Undan past natijada sertifikat berilmaydi, yuqorisida C dan A+ gacha daraja.
3 yil amal qiladi
10-sinfda topshirib qo'yish mumkin.
Kalkulyatorsiz
Sonlar qo'lda hisoblanadigan qilib olinadi — mashq ham shunday bo'lsin.
Asosiy qurol
Mol tushunchasi: masalalarning aksariyati shundan boshlanadi.
Organik qism
Nomenklatura va izomeriya — eng ko'p xato qilinadigan joy.
Qayta topshirish
Cheklov yo'q, yuqori daraja saqlanadi.
Imtihonga qanday bo'limlar kiradi
Bo'limlar va ularning og'irligi fan spetsifikatsiyasida tasdiqlanadi. Quyida maktab kursining an'anaviy ravishda imtihonga kiradigan bo'limlari va ball qayerda yo'qolishi.
| Bo'lim | Nima so'raladi | Qayerda ball yo'qoladi |
|---|---|---|
| Atom tuzilishi va davriy qonun | Elektron qobiqlar, guruh va davr, xossalarning o'zgarishi | Xossa o'zgarishi yo'nalishi teskari aytiladi |
| Kimyoviy bog'lanish | Ionli, kovalent qutbli va qutbsiz, metall bog'lanish | Bog'lanish turi modda formulasidan aniqlanmaydi |
| Mol va hisob asoslari | Modda miqdori, molyar massa, Avogadro soni, gaz hajmi | «Gramm» va «mol» savollari almashtiriladi |
| Reaksiya turlari | Birikish, ajralish, almashinish, oksidlanish-qaytarilish | Oksidlanish darajasi noto'g'ri qo'yiladi |
| Eritmalar | Konsentratsiya, eruvchanlik, massa ulushi | Eritma va erituvchi massasi aralashtiriladi |
| Kislota, asos, tuz | Nomenklatura, xossalar, pH, indikatorlar | Nom bilan formulani juftlashtirish |
| Metallar va nometallar | Asosiy guruhlar, olinishi, xossalari, korroziya | Reaksiya mahsuloti xato yoziladi |
| Organik kimyo | Uglevodorodlar, spirtlar, kislotalar, biologik moddalar | Izomeriya va nomenklatura |
| Hisob masalalari | Tenglama bo'yicha hisob, unum, ortiqcha reagent | Tenglama koeffitsiyentlari tenglashtirilmaydi |
Amaliy xulosa: kimyoda tayyorgarlikni mol tushunchasidan boshlash kerak. Modda miqdori, molyar massa va gaz hajmi orasidagi aloqa qo'lga tushsa, hisob masalalarining katta qismi bir xil qolipga tushadi; bu qolip bo'lmasa, har masala noldan yechiladi va vaqt yetmaydi.
Mock test: 10 topshiriq, ball hisobi bilan
Taymer birinchi javobdan boshlanadi, tekshirish avtomatik, izoh har bir topshiriq ostida ochiladi. Og'irliklar: oson — 1 ball, o'rtacha — 2 ball, murakkab — 3 ball. Maksimal ball — 17. Kalkulyatordan foydalanmang.
Hamma topshiriqda javob belgilang: bo'sh qoldirilgani nol ball.
-
Avogadro soni qanday qiymatga teng?1 ball
Avogadro soni — 6,02 · 1023 zarracha bir molda. 22,4 soni ham kimyoda ishlatiladi, lekin u boshqa narsa: normal sharoitda bir mol gazning litrdagi hajmi. -
H2SO4 moddasining nomi qanday?1 ball
H2SO4 — sulfat kislota. Xlorid kislota HCl, nitrat kislota HNO3, fosfat kislota H3PO4. Nom va formulani juftlashtirish — imtihonning eng tez yopiladigan topshiriq turi. -
pH qiymati 7 dan kichik bo'lgan muhit qanday muhit?1 ball
pH < 7 — kislotali muhit, pH = 7 — neytral, pH > 7 — ishqoriy. Indikatorlar bilan topshiriqlarda shu shkala asos bo'ladi: lakmus kislotali muhitda qizil, ishqoriy muhitda ko'k rangga kiradi. -
NaCl moddasida qanday kimyoviy bog'lanish bor?1 ball
Tipik metall (Na) va tipik nometall (Cl) birikkanda ionli bog'lanish hosil bo'ladi. Kovalent qutbsiz bog'lanish bir xil atomlar orasida bo'ladi — masalan, O2 yoki H2 da. -
CH4 birikmasining nomi nima?1 ball
CH4 — metan, alkanlar qatorining birinchi vakili. Etan C2H6, etilen C2H4, atsetilen C2H2 — organik qismda ularning formulasini aralashtirmaslik kerak. -
Suvning molyar massasi qancha?2 ball
M(H2O) = 2 · 1 + 16 = 18 g/mol. Bu son hisob masalalarida eng ko'p ishlatiladi, shuning uchun uni yoddan bilish kerak: suv bilan bog'liq har qanday hisob shundan boshlanadi. -
Alkanlarning umumiy formulasi qanday?2 ball
Alkanlar — to'yingan uglevodorodlar: CnH2n+2. CnH2n — alkenlar, CnH2n-2 — alkinlar. Qator nomi bilan formulani bog'lash organik qismdagi barcha topshiriqlarning kaliti. -
Davriy qonunga ko'ra elementning xossalari asosan nimaga bog'liq?2 ball
Mendeleyev kashf etgan davriy qonunning zamonaviy ta'rifi: elementlarning xossalari atom yadrosi zaryadiga, ya'ni tartib raqamiga davriy bog'langan. Shu bog'liqlik tufayli bir guruhdagi elementlar o'xshash xossa ko'rsatadi. -
2 mol vodorod (H2) necha gramm keladi?3 ball
M(H2) = 2 g/mol, demak m = n · M = 2 · 2 = 4 g. «2 g» javobi atom vodorodga (H) tegishli, «44,8» esa massa emas, hajm: 2 mol gazning normal sharoitdagi litr hisobidagi hajmi. Shart nimani so'rayotganini aniq o'qish shu yerda ball beradi. -
Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2 reaksiyasida 1 mol rux to'liq eriganda normal sharoitda qancha hajm vodorod ajralib chiqadi?3 ball
Tenglamaga ko'ra 1 mol Zn dan 1 mol H2 hosil bo'ladi, normal sharoitda 1 mol gaz 22,4 l egallaydi — demak 22,4 l. Bunday masalada xato odatda koeffitsiyentdan boshlanadi: 2HCl dagi ikkilik vodorod hajmiga emas, kislota miqdoriga tegishli.
Ball qanday darajaga aylanadi
| Ball | Daraja | Ixtisoslik fanida nima beradi |
|---|---|---|
| 70 va undan yuqori | A+ | Maksimal ball |
| 65—69,9 | A | Maksimal ball |
| 60—64,9 | B+ | Proporsional ball |
| 55—59,9 | B | Proporsional ball |
| 50—54,9 | C+ | Proporsional ball |
| 46—49,9 | C | Proporsional ball |
Kimyoda shkalaning yuqori qismini ko'p qadamli hisob masalalari ko'taradi: oson topshiriqlarni ko'p ishlash A+ ga yetkazmaydi. Batafsil shkala va imtiyozlar — ballar va imtiyozlar sahifasida.
Kimyodan sertifikat qabulda nima beradi
Kimyo ixtisoslik fani bo'lgan yo'nalishlarda (kimyo texnologiyasi, farmatsiya, neft-gaz, oziq-ovqat texnologiyasi) A+ va A darajalari maksimal ball beradi, B+ dan C gacha — proporsional. Tibbiyot yo'nalishlarida kimyo ko'pincha biologiya bilan juftlikda keladi, shuning uchun ikki fandan sertifikat olish qabulga tayyorgarlikni butunlay boshqacha qiladi: imtihon kuniga faqat bitta fan qoladi.
Kimyo majburiy fan sifatida kelsa, har qanday darajadagi sertifikat maksimal ball beradi — bu holda maqsad 46 ballni o'tish. Aniq ro'yxat va shartlar joriy yil qabul nizomida.
Tayyorgarlikni qanday qurish kerak
1. Spetsifikatsiyani oching
Qaysi bo'limlar, qancha topshiriq, qanday turlar va qancha vaqt — rasmiy hujjatda.
2. Mol tushunchasini mustahkamlang
n = m/M, n = V/22,4, n = N/NA — uch formulani avtomatik darajada bilish kerak. Hisob masalalarining aksariyati shundan boshlanadi.
3. Atom massalarini yodlang
H, C, N, O, Na, Mg, Al, S, Cl, K, Ca, Fe, Cu, Zn — shu ro'yxat masalalarning katta qismini yopadi va kalkulyatorsiz hisoblash tezligini oshiradi.
4. Tenglamalarni tenglashtirishni mashq qiling
Koeffitsiyent xato bo'lsa, butun masala xato chiqadi. Kuniga o'n tenglama — eng foydali mashq.
5. Organik qismda nomenklatura jadvali tuzing
Qator — umumiy formula — birinchi uch vakil — xarakterli reaksiya. Shu jadval organik topshiriqlarni bir xil qolipga soladi.
По-русски: сертификат по химии
Химия — профильный предмет химико-технологических, фармацевтических, нефтегазовых и пищевых направлений, а для медицинских идёт в паре с биологией. Порог выдачи сертификата — 46 баллов, шкала уровней: 70 и выше — A+, 65—69,9 — A, 60—64,9 — B+, 55—59,9 — B, 50—54,9 — C+, 46—49,9 — C. По профильному предмету максимальный балл дают A+ и A, по обязательному — любой уровень. Срок действия сертификата — три года.
В экзамен входят строение атома и периодический закон, типы химической связи, количество вещества и расчётные основы, типы реакций и окисление-восстановление, растворы, кислоты, основания и соли, металлы и неметаллы, органическая химия и расчётные задачи. Калькулятором пользоваться нельзя: числа в заданиях подобраны так, чтобы считаться в уме и на черновике, поэтому и готовиться нужно без калькулятора.
Выше на странице — пробный тест из 10 заданий на узбекском языке со взвешенным подсчётом балла: простое задание даёт 1 балл, среднее 2, сложное 3, а итог переводится в примерный уровень. Задания учебные, составлены нами по школьной программе. Официальная спецификация и образцы — на uzbmb.uz.
Muhokama
Maqola mavzusi boʻyicha savol bering yoki oʻz tajribangizni yozing. Javobni shu yerda beramiz.