Молодёжь Узбекистана Информационный портал
Mustaqil axborot portali. Sayt O‘zbekiston Yoshlar ittifoqining rasmiy sayti emas, tashkilot nomidan ish yuritmaydi va ariza qabul qilmaydi. Независимый справочник, не официальный сайт организации. O portale Konfidensiallik Aloqa
NSh Oila kodeksi, 6-bobEr-xotin mol-mulkining shartnomaviy tartibi: 29-36-moddalar Rasmiy matn
Oila kodeksi toʻliq matni — lex.uz Nikoh shartnomasi 29-33-moddalarda, kreditorlar huquqi 35-moddada
Biz shartnoma tuzmaymiz va notarial tasdiqlamaymiz — bu faqat maʼlumot sahifasi. Nikoh shartnomasini faqat notarius tasdiqlaydi, usiz hujjat kuchga kirmaydi.
Bu sahifa yuridik hujjat — Oila kodeksidagi nikoh shartnomasi haqida. Agar siz shu nomdagi Koreya serialini izlayotgan boʻlsangiz, bu sahifa u haqda emas.

Qisqa javob: nikoh shartnomasi — er-xotinning mol-mulkiy huquq va majburiyatlarini belgilovchi kelishuv (Oila kodeksi, 29-modda). U yozma shaklda tuziladi va notarial tasdiqlanishi shart, aks holda kuchga kirmaydi. Notarial tasdiqlash uchun davlat boji olinmaydi. Shartnomaga faqat mol-mulk yoziladi: bolalar taqdiri, shaxsiy munosabatlar va sudga murojaat huquqi bu hujjat bilan hal qilinmaydi.

Tezkor javoblar

📜

Qonun asosi

Oila kodeksi, 6-bob — 29-36-moddalar. Toʻliq matn lex.uz da.

✍

Shakli

Yozma va notarial tasdiqlangan. Boshqa shakl yuridik kuchga ega emas.

💰

Davlat boji

Olinmaydi — tuzishda ham, oʻzgartirishda ham, bekor qilishda ham.

🕐

Qachon tuziladi

Nikohdan oldin ham, nikoh davrida ham. Birinchi holatda nikoh qayd etilgach kuchga kiradi.

🚫

Nima yozilmaydi

Bolalarga nisbatan huquqlar, shaxsiy munosabatlar, sudga murojaat huquqini cheklash.

🔓

Bekor qilish

Faqat ikki tomonning kelishuvi bilan yoki sud qarori bilan. Bir tomonlama — yoʻq.

Nikoh shartnomasi nima va u nimani hal qiladi

Oila kodeksining 29-moddasi taʼrifi shunday: nikoh shartnomasi deb nikohlanuvchi shaxslarning kelishuvi yoki er-xotinning nikohdagi va (yoki) nikoh bekor qilingan taqdirdagi mol-mulkiy huquq va majburiyatlarini belgilaydigan kelishuvi tan olinadi.

Bu taʼrifda eng muhimi — mol-mulkiy soʻzi. Shartnoma pul va mulk haqida gapiradi, oilaviy hayot qoidalari haqida emas. «Har shanba onamga boramiz» yoki «ajralsak bola menda qoladi» kabi bandlar yozilsa, ular shunchaki ishlamaydi.

Shartnoma boʻlmasa, qonundagi standart tartib qoʻllanadi: nikoh davrida orttirilgan hamma narsa — ish haqi, tadbirkorlik daromadi, nafaqa va pullik toʻlovlar, ular hisobidan olingan koʻchar va koʻchmas mulk, qimmatli qogʻozlar, bankdagi omonat va kompaniyadagi ulush — umumiy birgalikdagi mulk (23-modda), kimning nomiga olinganidan qatʼi nazar. Boʻlishda ulushlar teng (28-modda). Shartnoma mana shu standart tartibni oʻzgartirish uchun kerak.

Nikoh davriga qadar tegishli boʻlgan, shuningdek nikoh davrida hadya, meros yoki boshqa tekin bitim boʻyicha olingan mol-mulk shartnomasiz ham har bir turmush oʻrtogʻining oʻz mulki boʻlib qoladi (25-modda). Lekin umumiy pul yoki bir tomonning mehnati hisobidan shu mulkning qiymati sezilarli oshirilgan boʻlsa — kapital taʼmir, rekonstruksiya, qayta jihozlash — sud uni birgalikdagi mulk deb tan olishi mumkin.

Shartnomada nimalarni kelishib olish mumkin

Roʻyxat 31-moddada. Er-xotin quyidagilarni belgilashga haqli:

🏠

Mulk tartibi

Qonundagi umumiy birgalikdagi mulk tartibini oʻzgartirib, butun mol-mulkka yoki uning ayrim turlariga birgalikdagi, ulushli yoki alohida mulk tartibini belgilash.

📅

Kelgusi mol-mulk

Shartnoma hozir mavjud mol-mulkka ham, kelgusida orttiriladigan mol-mulkka ham tuzilishi mumkin.

🤝

Oʻzaro taʼminot

Bir-birini taʼminlash boʻyicha huquq va majburiyatlar: kim kimga, qancha va qanday holatda.

💵

Oila xarajatlari

Kommunal toʻlov, kredit, taʼlim va davolanish xarajatlari qanday nisbatda koʻtariladi.

📈

Daromad va biznes

Bir-birining daromadlarida qatnashish, uchinchi shaxslar bilan mol-mulk shartnomalari tuzish, birgalikda tadbirkorlik qilish.

📦

Ajralish holati

Nikoh bekor qilinganda qaysi mol-mulk kimga oʻtishi. Aynan shu band shartnomaning eng koʻp ishlatiladigan qismi.

Yana bir imkoniyat: shartnomadagi huquq va majburiyatlar muddat bilan cheklanishi yoki muayyan shartlarning yuzaga kelishi yoki kelmasligiga bogʻlanishi mumkin. Masalan, ipoteka toʻlangan sanagacha kvartira ulushli mulk boʻlishi, undan keyin tartib oʻzgarishi kelishilishi mumkin.

Nimalarni shartnomaga yozib boʻlmaydi

31-moddaning oxirgi qismida aniq taqiqlar bor. Nikoh shartnomasi quyidagilarni qila olmaydi:

Huquq va muomala layoqatini cheklash

Turmush oʻrtogʻining kasb tanlash, ishlash, mulkka ega boʻlish kabi umumiy huquqlarini shartnoma bilan tortib olib boʻlmaydi.

Sudga murojaat huquqini cheklash

«Hech qachon sudga bermayman» tipidagi band haqiqiy emas: huquqlarni himoya qilish uchun sudga murojaat qilish huquqi shartnoma bilan cheklanmaydi.

Shaxsiy nomulkiy munosabatlarni tartibga solish

Uy ishlari, qarindoshlar bilan munosabat, xulq-atvor qoidalari — bularning hammasi shartnoma mavzusi emas.

Bolalarga nisbatan huquq va majburiyatlarni belgilash

Bola kim bilan qoladi, koʻrishish tartibi qanday, nafaqa qancha — bu masalalar nikoh shartnomasi bilan hal qilinmaydi. Ular uchun alohida yoʻl bor: nafaqa toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv (17-bob) yoki sud.

Nochor holatga soluvchi shartlar

Mehnatga layoqatsiz muhtoj turmush oʻrtogʻining taʼminot olish huquqini cheklovchi, bir tomonni oʻta nochor ahvolga soluvchi yoki oila qonunchiligi meʼyorlariga qarshi boshqa shartlar ham taqiqlangan.

Taqiqlangan band yozilgan boʻlsa, butun shartnoma avtomatik kuchsiz boʻlib qolmaydi: 33-moddaga koʻra sud shartnomani toʻliq yoki qisman haqiqiy emas deb topishi mumkin. Lekin bu faqat sud orqali hal qilinadi, demak nizo va vaqt yoʻqotishini oldini olish uchun matnni notarius bilan birga tekshirib olish arzonga tushadi.

Shartnoma qanday tuziladi

30-moddaning talabi qisqa: yozma shakl va notarial tasdiqlash. Amaliy tartib quyidagicha.

1. Shartlarni kelishib oling

Nimani qaysi tartibga oʻtkazayotganingizni oldin oʻzaro hal qiling: qaysi mulk alohida, qaysi biri ulushli, xarajatlar qanday boʻlinadi, ajralishda nima kimda qoladi.

2. Matnni tayyorlang

Matnni oʻzingiz yozsangiz ham boʻladi, notariusdan loyiha tayyorlab berishni soʻrasangiz ham. Ikkinchisi qoʻshimcha xizmat sifatida alohida toʻlanadi. Umumiy ariza va hujjat shakllari boʻyicha bizda alohida sahifalar bor: ariza namunalari va hujjat konstruktori.

3. Hujjatlarni yigʻing

Ikki tomonning shaxsini tasdiqlovchi hujjati (pasport yoki ID-karta), nikoh qayd etilgan boʻlsa nikoh guvohnomasi, shartnomada aniq mol-mulk koʻrsatilsa — unga doir mulk hujjatlari (kadastr, texnik pasport, bank maʼlumotnomasi).

4. Ikkovingiz notariusga boringiz

Nikoh shartnomasini bir tomonning oʻzi tuza olmaydi — bu ikki kishining kelishuvi. Notarius shaxsni, muomala layoqatini va matnning qonunga muvofiqligini tekshiradi.

5. Kuchga kirish sanasini belgilab qoʻying

Nikoh davrida tuzilgan shartnoma tasdiqlangan kundan ishlaydi. Nikohdan oldin tuzilgani esa nikoh davlat roʻyxatiga olingan kundan kuchga kiradi: nikoh qayd etilmasa, hujjat hech qachon ishlamaydi.

Narxi: davlat boji va notariusning qoʻshimcha xizmatlari

Bu savolga javob koʻpchilik kutganidan arzon. «Davlat boji toʻgʻrisida»gi qonunga (2020-yil 6-yanvardagi ZRU-600) ilovaning notarial harakatlar boʻlimidagi izohda shunday deyilgan: nikoh shartnomasini va nafaqa toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvni notarial tasdiqlash, ularga oʻzgartirish kiritish yoki ularni bekor qilish uchun davlat boji olinmaydi. Mol-mulkni begonalashtirishga taqiq qoʻyish va uni olib tashlash ham shu izohga kiradi.

Demak toʻlov faqat notariusning qoʻshimcha xizmatlari uchun boʻlishi mumkin. Ularning yuqori chegarasi Adliya vazirligining 2020-yil 29-maydagi 3235-raqam bilan roʻyxatga olingan hujjati bilan BHM foizida belgilangan:

📄

Hujjat loyihasini tayyorlash

BHMning 5-100 foizi. 2026-yilda BHM 440 000 soʻm — bu taxminan 22 000-440 000 soʻm.

💬

Maslahat

BHMning 5-20 foizi, yaʼni taxminan 22 000-88 000 soʻm.

🖨

Texnik ishlar

Har bir varaq uchun BHMning 0,5-2 foizi — taxminan 2 200-8 800 soʻm.

📍

Idoradan tashqarida

Notarial harakat notarial idora binosidan tashqarida qilinsa, davlat boji ikki baravar olinadi. Bu nikoh shartnomasiga tegishli emas, chunki undan boj umuman olinmaydi.

Keltirilgan summalar yuqori chegara: notarial idora undan kam olishi mumkin, matnni oʻzingiz tayyorlab borsangiz loyiha uchun toʻlov umuman boʻlmaydi. BHM miqdori va uning oʻzgarishi tarixini BHM va eng kam ish haqi sahifasida koʻrishingiz mumkin.

Oʻzgartirish, bekor qilish va haqiqiy emas deb topish

Uch xil holatni aralashtirmaslik kerak.

Kelishuv boʻyicha oʻzgartirish yoki bekor qilish

32-moddaga koʻra buni er-xotin istalgan vaqtda qila oladi. Oʻzgartirish yoki bekor qilish toʻgʻrisidagi kelishuv xuddi shartnomaning oʻzi kabi shaklda — yozma va notarial — rasmiylashtiriladi. Davlat boji bundan ham olinmaydi.

Bir tomonning talabi bilan

Shartnomani bajarishdan bir tomonlama bosh tortish taqiqlangan. Bir tomon talab qilsa, shartnoma Fuqarolik kodeksida belgilangan asoslar va tartibda faqat sud qarori bilan oʻzgartiriladi yoki bekor qilinadi.

Haqiqiy emas deb topish

33-moddaga koʻra sud shartnomani Fuqarolik kodeksidagi asoslarga koʻra toʻliq yoki qisman haqiqiy emas deb topadi. Alohida asos: shartnoma shartlari 31-moddaning taqiqlar qismiga qarshi boʻlsa, er yoki xotinning talabi bilan.

Nikoh tugashi

Shartnomaning amal qilishi nikoh tugagan paytdan toʻxtaydi — nikoh tugaganidan keyingi davr uchun shartnomada maxsus koʻzda tutilgan majburiyatlardan tashqari. Shuning uchun ajralishdan keyingi davrga tegishli bandlarni matnda ochiq yozib qoʻyish kerak.

Kreditingiz boʻlsa, 35-moddaga alohida eʼtibor bering: er yoki xotin kreditoriga xabar berishi shart — shartnoma tuzilgani, oʻzgartirilgani yoki bekor qilingani haqida. Xabar berilmasa, u oʻz majburiyatlari boʻyicha shartnoma mazmunidan qatʼi nazar javob beradi, yaʼni «mulkni shartnoma bilan xotinga oʻtkazdim» degan dalil bankka qarshi ishlamaydi.

Namunada nimalar boʻladi

Qonun shartnomaning qatʼiy shaklini belgilamaydi — muhimi yozma shakl, notarial tasdiq va mazmunning 31-moddaga muvofiqligi. Odatda matn quyidagi bloklardan tuziladi:

👤

Tomonlar

F.I.Sh., tugʻilgan sana, pasport yoki ID-karta maʼlumotlari, JShShIR, yashash manzili. JShShIRni qanday tekshirish — alohida sahifada.

💍

Nikoh holati

Nikoh qayd etilgan boʻlsa — guvohnoma maʼlumotlari; tuzilmagan boʻlsa, shartnoma nikoh qayd etilgan kundan kuchga kirishi haqidagi band.

🏠

Mol-mulk tartibi

Qaysi obyektga qanday tartib: birgalikdagi, ulushli (ulush foizi bilan) yoki alohida mulk. Obyektlar aniq yoziladi.

💵

Xarajatlar va taʼminot

Oila xarajatlari qanday nisbatda, oʻzaro taʼminot qanday holatda va qancha muddat.

📦

Nikoh bekor qilinganda

Ajralish holatida qaysi mol-mulk kimga oʻtadi, kompensatsiya boʻladimi, qarzlar qanday boʻlinadi.

✍

Yakuniy qismlar

Kuchga kirish sanasi, oʻzgartirish tartibi, nusxalar soni, tomonlarning imzosi va notarial tasdiq yozuvi.

Internetdagi tayyor namunalarni koʻchirib yozishda ehtiyot boʻling: koʻpchilik namuna boshqa davlat qonunchiligiga moʻljallangan va unda bizda taqiqlangan bandlar — masalan bolalar bilan koʻrishish tartibi yoki shaxsiy xulq shartlari — uchraydi. Notarius bunday bandni tasdiqlamaydi yoki keyinchalik sud ularni haqiqiy emas deb topadi.

Oila kodeksi: nikoh shartnomasi qayerda yozilgan

Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksi 1998-yil 30-aprelda qabul qilingan va 1998-yil 1-sentyabrdan amalda. Kodeks 8 boʻlim va 238 moddadan iborat; lex.uz da joylashgan tahrirning eng oxirgi oʻzgartirish sanasi — 2026-yil 12-sentyabr.

Nikoh shartnomasi 6-bobda — «Er-xotin mol-mulkining shartnomaviy tartibi»:

29

29-modda

Nikoh shartnomasi — taʼrif.

30

30-modda

Nikoh shartnomasini tuzish: qachon tuziladi, qachon kuchga kiradi, shakli.

31

31-modda

Shartnomaning mazmuni: nimalarni kelishish mumkin va nimalar taqiqlangan.

32

32-modda

Oʻzgartirish va bekor qilish tartibi.

33

33-modda

Shartnomani haqiqiy emas deb topish.

35

35-modda

Kreditorlar huquqlarining kafolatlari: xabar berish majburiyati.

Mol-mulk masalasida yonma-yon turgan moddalar ham kerak boʻladi: 23-modda (umumiy birgalikdagi mulk), 25-modda (har bir turmush oʻrtogʻining mulki), 27-modda (umumiy mol-mulkni boʻlish va uch yillik daʼvo muddati), 28-modda (ulushlarni belgilash). Kodeksning toʻliq tuzilishi, asosiy moddalari va uni qayerdan yuklab olish — Oila kodeksi sahifasida.

Подробно по-русски

Что такое брачный договор в Узбекистане

Брачный договор — соглашение лиц, вступающих в брак, или соглашение супругов, определяющее их имущественные права и обязанности в браке и (или) в случае его расторжения. Это дословное определение статьи 29 Семейного кодекса Республики Узбекистан.

Ключевое слово — имущественные. Договор регулирует деньги и собственность, а не семейный быт. Если договора нет, работает режим по умолчанию: всё, нажитое в браке, — общая совместная собственность супругов независимо от того, на кого оформлено (статья 23), а при разделе доли признаются равными (статья 28). Имущество, принадлежавшее до брака, а также полученное в дар или по наследству, остаётся собственностью этого супруга (статья 25) — но может быть признано совместным, если за счёт общих средств или труда другого супруга его стоимость значительно увеличена (капремонт, реконструкция, переоборудование).

Форма жёсткая: статья 30 требует письменной формы и нотариального удостоверения. Договор можно заключить как до государственной регистрации брака, так и в период брака; заключённый до регистрации вступает в силу со дня государственной регистрации заключения брака.

Что можно и чего нельзя включать

Статья 31 разрешает супругам изменить установленный законом режим общей совместной собственности и установить режим совместной, долевой или раздельной собственности — на всё имущество, на отдельные его виды или на имущество каждого из супругов. Договор заключается как в отношении имеющегося, так и в отношении будущего имущества. Кроме режима собственности в него включают права и обязанности по взаимному содержанию, несению семейных расходов, участию в доходах друг друга, заключению имущественных договоров с другими лицами, совместному занятию предпринимательством, а также перечень имущества, которое передаётся каждому при расторжении брака. Права и обязанности могут ограничиваться сроками или ставиться в зависимость от наступления либо ненаступления определённых условий.

Запреты той же статьи. Брачный договор не может: ограничивать правоспособность или дееспособность супругов; ограничивать их право на обращение в суд за защитой своих прав; регулировать личные неимущественные отношения между супругами; регулировать права и обязанности супругов в отношении детей; ограничивать право нетрудоспособного нуждающегося супруга на получение содержания; содержать иные условия, ставящие одного из супругов в крайне неблагоприятное положение или противоречащие нормам семейного законодательства.

Практический вывод: пункт «при разводе ребёнок остаётся с отцом» в брачном договоре юридической силы не имеет. Алименты оформляются отдельным инструментом — соглашением об уплате алиментов (глава 17 кодекса) или через суд. Размеры по статье 99: на одного ребёнка — одна четверть, на двух — одна треть, на трёх и более — половина заработка и иного дохода родителя в месяц, но не менее 26,5 процента минимального размера оплаты труда на каждого ребёнка. При МРОТ 1 360 000 сум в 2026 году это минимум 360 400 сум на ребёнка.

Сколько стоит

Государственная пошлина за нотариальное удостоверение брачного договора не взимается — это прямо сказано в примечании к разделу о нотариальных действиях приложения к Закону «О государственной пошлине» (ЗРУ-600 от 06.01.2020). То же правило действует для соглашения об уплате алиментов и для внесения изменений в такие договоры или их расторжения.

Платить придётся только за дополнительные услуги нотариуса, предельные ставки которых утверждены документом Министерства юстиции, зарегистрированным 29.05.2020 под № 3235, и выражены в процентах от БРВ: подготовка проектов документов — от 5 до 100 процентов БРВ, консультирование — от 5 до 20 процентов, технические действия — от 0,5 до 2 процентов БРВ за страницу. При БРВ 440 000 сум в 2026 году это соответственно примерно 22 000–440 000 сум, 22 000–88 000 сум и 2 200–8 800 сум за страницу. Это верхние границы: если принести готовый текст, платить за проект не нужно.

Изменение, расторжение, недействительность

По статье 32 договор может быть изменён или расторгнут в любое время по соглашению супругов, причём соглашение об изменении или расторжении совершается в той же форме, что и сам договор, — письменно и нотариально. Односторонний отказ от исполнения не допускается: по требованию одного из супругов договор меняется или расторгается только по решению суда по основаниям и в порядке Гражданского кодекса. Действие договора прекращается с момента прекращения брака, кроме обязательств, предусмотренных на период после его прекращения.

Недействительность — статья 33: суд признаёт договор недействительным полностью или частично по основаниям Гражданского кодекса, а также по требованию одного из супругов, если условия противоречат запретам части пятой статьи 31.

Отдельно о кредитах — статья 35. Супруг обязан уведомлять своего кредитора о заключении, изменении или расторжении брачного договора; при невыполнении этой обязанности он отвечает по своим обязательствам независимо от содержания договора. Кредитор, в свою очередь, вправе требовать изменения условий или расторжения договора в связи с существенно изменившимися обстоятельствами.

Если брачного договора нет и дело дошло до раздела, помните про срок: к требованиям о разделе общего имущества супругов, брак которых расторгнут, применяется трёхлетний срок исковой давности (статья 27). Раздел возможен и в период брака — по требованию любого из супругов или по требованию кредитора для обращения взыскания на долю должника.

Ko'p beriladigan savollar

Nikoh shartnomasi nima?
Oila kodeksining 29-moddasiga koʻra nikoh shartnomasi — nikohlanuvchi shaxslarning yoki er-xotinning nikoh davrida va (yoki) nikoh bekor qilingan taqdirda mol-mulkiy huquq va majburiyatlarini belgilovchi kelishuvi. Yaʼni bu hujjat faqat mol-mulk haqida: kimga nima tegishli, xarajatlar qanday boʻlinadi, ajralishda nima kimda qoladi.
Shartnoma qanday shaklda tuziladi va notarius shartmi?
30-moddaga koʻra shartnoma yozma shaklda tuziladi va notarial tasdiqlanishi shart. Notarius tasdigʻi boʻlmasa hujjat kuchga kirmaydi — qoʻlda yozilgan yoki faqat guvohlar qoʻl qoʻygan qogʻozning yuridik kuchi yoʻq.
Nikoh shartnomasi qancha turadi?
«Davlat boji toʻgʻrisida»gi qonunga (ZRU-600) ilova boʻyicha nikoh shartnomasini notarial tasdiqlash, unga oʻzgartirish kiritish yoki uni bekor qilish uchun davlat boji olinmaydi. Toʻlov faqat notariusning qoʻshimcha xizmatlari uchun boʻlishi mumkin: Adliya vazirligining 29.05.2020 y. 3235-son roʻyxatga olingan hujjatiga koʻra hujjat loyihasini tayyorlash BHMning 5-100 foizi, maslahat 5-20 foizi, texnik ishlar har bir varaq uchun 0,5-2 foizi doirasida belgilangan. 2026-yilda BHM 440 000 soʻm, yaʼni loyiha tayyorlash taxminan 22 000 soʻmdan 440 000 soʻmgacha chiqadi. Bular yuqori chegaralar — aniq summani notarial idorada soʻrang.
Nikohdan oldin tuzish mumkinmi?
Ha. 30-moddaga koʻra shartnoma nikoh davlat roʻyxatiga olinishidan oldin ham, nikoh davrida ham tuzilishi mumkin. Nikohdan oldin tuzilgan shartnoma nikoh davlat roʻyxatiga olingan kundan kuchga kiradi: nikoh qayd etilmasa, hujjat shunchaki ishlamaydi.
Shartnomada nimalarni kelishib olish mumkin?
31-moddaga koʻra er-xotin qonunda belgilangan umumiy birgalikdagi mulk tartibini oʻzgartirib, butun mol-mulkka yoki uning ayrim turlariga birgalikdagi, ulushli yoki alohida mulk tartibini belgilashi mumkin. Shartnoma mavjud mol-mulkka ham, kelgusida olinadigan mol-mulkka ham tuziladi. Bundan tashqari bir-birini taʼminlash, oila xarajatlarini koʻtarish, bir-birining daromadlarida qatnashish, tadbirkorlik bilan birga shugʻullanish va ajralishda kimga qaysi mol-mulk oʻtishi kelishiladi. Huquq va majburiyatlarni muddat bilan cheklash yoki muayyan shartlar yuzaga kelishiga bogʻlash ham mumkin.
Nimalarni yozish taqiqlanadi?
31-moddaning oxirgi qismi toʻrt narsani taqiqlaydi: huquq layoqati yoki muomala layoqatini cheklash, huquqlarni himoya qilish uchun sudga murojaat qilish huquqini cheklash, er-xotin oʻrtasidagi shaxsiy nomulkiy munosabatlarni hamda bolalarga nisbatan huquq va majburiyatlarni tartibga solish. Shuningdek mehnatga layoqatsiz muhtoj turmush oʻrtogʻining taʼminot olish huquqini cheklovchi va bir tomonni oʻta nochor holatga soluvchi shartlar ham kiritilmaydi. Masalan «ajralganda bola otada qoladi» degan band shartnomada yuridik kuchga ega boʻlmaydi.
Shartnomani keyin oʻzgartirish yoki bekor qilish mumkinmi?
32-moddaga koʻra shartnoma er-xotinning kelishuvi bilan istalgan vaqtda oʻzgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin, lekin kelishuv xuddi shartnoma kabi yozma va notarial shaklda rasmiylashtiriladi. Bir tomonlama bajarishdan bosh tortish taqiqlangan: bir tomonning talabi bilan shartnoma faqat sud qarori bilan oʻzgartiriladi yoki bekor qilinadi. Nikoh tugashi bilan shartnoma amal qilishdan toʻxtaydi — nikoh tugaganidan keyingi davr uchun koʻzda tutilgan majburiyatlardan tashqari.
Shartnomani haqiqiy emas deb topish mumkinmi?
Ha. 33-moddaga koʻra nikoh shartnomasi Fuqarolik kodeksida belgilangan asoslarga koʻra sud tomonidan toʻliq yoki qisman haqiqiy emas deb topilishi mumkin. Bundan tashqari shartnoma shartlari 31-moddaning beshinchi qismiga, yaʼni taqiqlar qismiga qarshi boʻlsa, sud er yoki xotinning talabi bilan ham shartnomani haqiqiy emas deb topishi mumkin.
Kreditga ta'siri bormi?
Bor. 35-moddaga koʻra er yoki xotin oʻz kreditoriga shartnoma tuzilgani, oʻzgartirilgani yoki bekor qilingani haqida xabar berishi shart. Bu majburiyat bajarilmasa, u oʻz majburiyatlari boʻyicha shartnoma mazmunidan qatʼi nazar javob beradi. Kreditor esa holatlar jiddiy oʻzgargani sababli shartnoma shartlarini oʻzgartirish yoki uni bekor qilishni talab qilishi mumkin.
Shartnoma boʻlmasa, mol-mulk qanday boʻlinadi?
Shartnoma tuzilmagan boʻlsa qonundagi tartib ishlaydi: 23-moddaga koʻra nikoh davrida orttirilgan mol-mulk umumiy birgalikdagi mulk hisoblanadi, 28-moddaga koʻra boʻlishda ulushlar teng deb tan olinadi. Nikohdan oldin tegishli boʻlgan, hadya yoki meros tarzida olingan mol-mulk esa 25-moddaga koʻra har bir turmush oʻrtogʻining oʻz mulki boʻlib qoladi. Nikohi bekor qilingan er-xotinning mol-mulkni boʻlish talabiga uch yillik daʼvo muddati qoʻllaniladi.

Muhokama

Maqola mavzusi boʻyicha savol bering yoki oʻz tajribangizni yozing. Javobni shu yerda beramiz.

Izoh qoldirish

Izoh tekshiruvdan keyin chiqadi. Maqola mavzusiga oid savollar va shaxsiy tajriba eʼlon qilinadi; reklama, begona havolalar hamda login, parol va SMS kodlarini soʻrash oʻchiriladi. Portal mustaqil: bu yerda ariza qabul qilinmaydi. Email majburiy emas, u eʼlon qilinmaydi va faqat shaxsiy javob uchun kerak. Ism va matn majburiy.