«Davlat boji toʻgʻrisida» qonun (ZRU-600) — lex.uz ·Oila kodeksi: tuzilishi va asosiy moddalari ·Eng kam ish haqi va BHM miqdorlari
Qisqa javob: nikoh shartnomasi — er-xotinning mol-mulkiy huquq va majburiyatlarini belgilovchi kelishuv (Oila kodeksi, 29-modda). U yozma shaklda tuziladi va notarial tasdiqlanishi shart, aks holda kuchga kirmaydi. Notarial tasdiqlash uchun davlat boji olinmaydi. Shartnomaga faqat mol-mulk yoziladi: bolalar taqdiri, shaxsiy munosabatlar va sudga murojaat huquqi bu hujjat bilan hal qilinmaydi.
Tezkor javoblar
Qonun asosi
Oila kodeksi, 6-bob — 29-36-moddalar. Toʻliq matn lex.uz da.
Shakli
Yozma va notarial tasdiqlangan. Boshqa shakl yuridik kuchga ega emas.
Davlat boji
Olinmaydi — tuzishda ham, oʻzgartirishda ham, bekor qilishda ham.
Qachon tuziladi
Nikohdan oldin ham, nikoh davrida ham. Birinchi holatda nikoh qayd etilgach kuchga kiradi.
Nima yozilmaydi
Bolalarga nisbatan huquqlar, shaxsiy munosabatlar, sudga murojaat huquqini cheklash.
Bekor qilish
Faqat ikki tomonning kelishuvi bilan yoki sud qarori bilan. Bir tomonlama — yoʻq.
Nikoh shartnomasi nima va u nimani hal qiladi
Oila kodeksining 29-moddasi taʼrifi shunday: nikoh shartnomasi deb nikohlanuvchi shaxslarning kelishuvi yoki er-xotinning nikohdagi va (yoki) nikoh bekor qilingan taqdirdagi mol-mulkiy huquq va majburiyatlarini belgilaydigan kelishuvi tan olinadi.
Bu taʼrifda eng muhimi — mol-mulkiy soʻzi. Shartnoma pul va mulk haqida gapiradi, oilaviy hayot qoidalari haqida emas. «Har shanba onamga boramiz» yoki «ajralsak bola menda qoladi» kabi bandlar yozilsa, ular shunchaki ishlamaydi.
Shartnoma boʻlmasa, qonundagi standart tartib qoʻllanadi: nikoh davrida orttirilgan hamma narsa — ish haqi, tadbirkorlik daromadi, nafaqa va pullik toʻlovlar, ular hisobidan olingan koʻchar va koʻchmas mulk, qimmatli qogʻozlar, bankdagi omonat va kompaniyadagi ulush — umumiy birgalikdagi mulk (23-modda), kimning nomiga olinganidan qatʼi nazar. Boʻlishda ulushlar teng (28-modda). Shartnoma mana shu standart tartibni oʻzgartirish uchun kerak.
Shartnomada nimalarni kelishib olish mumkin
Roʻyxat 31-moddada. Er-xotin quyidagilarni belgilashga haqli:
Mulk tartibi
Qonundagi umumiy birgalikdagi mulk tartibini oʻzgartirib, butun mol-mulkka yoki uning ayrim turlariga birgalikdagi, ulushli yoki alohida mulk tartibini belgilash.
Kelgusi mol-mulk
Shartnoma hozir mavjud mol-mulkka ham, kelgusida orttiriladigan mol-mulkka ham tuzilishi mumkin.
Oʻzaro taʼminot
Bir-birini taʼminlash boʻyicha huquq va majburiyatlar: kim kimga, qancha va qanday holatda.
Oila xarajatlari
Kommunal toʻlov, kredit, taʼlim va davolanish xarajatlari qanday nisbatda koʻtariladi.
Daromad va biznes
Bir-birining daromadlarida qatnashish, uchinchi shaxslar bilan mol-mulk shartnomalari tuzish, birgalikda tadbirkorlik qilish.
Ajralish holati
Nikoh bekor qilinganda qaysi mol-mulk kimga oʻtishi. Aynan shu band shartnomaning eng koʻp ishlatiladigan qismi.
Yana bir imkoniyat: shartnomadagi huquq va majburiyatlar muddat bilan cheklanishi yoki muayyan shartlarning yuzaga kelishi yoki kelmasligiga bogʻlanishi mumkin. Masalan, ipoteka toʻlangan sanagacha kvartira ulushli mulk boʻlishi, undan keyin tartib oʻzgarishi kelishilishi mumkin.
Nimalarni shartnomaga yozib boʻlmaydi
31-moddaning oxirgi qismida aniq taqiqlar bor. Nikoh shartnomasi quyidagilarni qila olmaydi:
Huquq va muomala layoqatini cheklash
Turmush oʻrtogʻining kasb tanlash, ishlash, mulkka ega boʻlish kabi umumiy huquqlarini shartnoma bilan tortib olib boʻlmaydi.
Sudga murojaat huquqini cheklash
«Hech qachon sudga bermayman» tipidagi band haqiqiy emas: huquqlarni himoya qilish uchun sudga murojaat qilish huquqi shartnoma bilan cheklanmaydi.
Shaxsiy nomulkiy munosabatlarni tartibga solish
Uy ishlari, qarindoshlar bilan munosabat, xulq-atvor qoidalari — bularning hammasi shartnoma mavzusi emas.
Bolalarga nisbatan huquq va majburiyatlarni belgilash
Bola kim bilan qoladi, koʻrishish tartibi qanday, nafaqa qancha — bu masalalar nikoh shartnomasi bilan hal qilinmaydi. Ular uchun alohida yoʻl bor: nafaqa toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuv (17-bob) yoki sud.
Nochor holatga soluvchi shartlar
Mehnatga layoqatsiz muhtoj turmush oʻrtogʻining taʼminot olish huquqini cheklovchi, bir tomonni oʻta nochor ahvolga soluvchi yoki oila qonunchiligi meʼyorlariga qarshi boshqa shartlar ham taqiqlangan.
Shartnoma qanday tuziladi
30-moddaning talabi qisqa: yozma shakl va notarial tasdiqlash. Amaliy tartib quyidagicha.
1. Shartlarni kelishib oling
Nimani qaysi tartibga oʻtkazayotganingizni oldin oʻzaro hal qiling: qaysi mulk alohida, qaysi biri ulushli, xarajatlar qanday boʻlinadi, ajralishda nima kimda qoladi.
2. Matnni tayyorlang
Matnni oʻzingiz yozsangiz ham boʻladi, notariusdan loyiha tayyorlab berishni soʻrasangiz ham. Ikkinchisi qoʻshimcha xizmat sifatida alohida toʻlanadi. Umumiy ariza va hujjat shakllari boʻyicha bizda alohida sahifalar bor: ariza namunalari va hujjat konstruktori.
3. Hujjatlarni yigʻing
Ikki tomonning shaxsini tasdiqlovchi hujjati (pasport yoki ID-karta), nikoh qayd etilgan boʻlsa nikoh guvohnomasi, shartnomada aniq mol-mulk koʻrsatilsa — unga doir mulk hujjatlari (kadastr, texnik pasport, bank maʼlumotnomasi).
4. Ikkovingiz notariusga boringiz
Nikoh shartnomasini bir tomonning oʻzi tuza olmaydi — bu ikki kishining kelishuvi. Notarius shaxsni, muomala layoqatini va matnning qonunga muvofiqligini tekshiradi.
5. Kuchga kirish sanasini belgilab qoʻying
Nikoh davrida tuzilgan shartnoma tasdiqlangan kundan ishlaydi. Nikohdan oldin tuzilgani esa nikoh davlat roʻyxatiga olingan kundan kuchga kiradi: nikoh qayd etilmasa, hujjat hech qachon ishlamaydi.
Narxi: davlat boji va notariusning qoʻshimcha xizmatlari
Bu savolga javob koʻpchilik kutganidan arzon. «Davlat boji toʻgʻrisida»gi qonunga (2020-yil 6-yanvardagi ZRU-600) ilovaning notarial harakatlar boʻlimidagi izohda shunday deyilgan: nikoh shartnomasini va nafaqa toʻlash toʻgʻrisidagi kelishuvni notarial tasdiqlash, ularga oʻzgartirish kiritish yoki ularni bekor qilish uchun davlat boji olinmaydi. Mol-mulkni begonalashtirishga taqiq qoʻyish va uni olib tashlash ham shu izohga kiradi.
Demak toʻlov faqat notariusning qoʻshimcha xizmatlari uchun boʻlishi mumkin. Ularning yuqori chegarasi Adliya vazirligining 2020-yil 29-maydagi 3235-raqam bilan roʻyxatga olingan hujjati bilan BHM foizida belgilangan:
Hujjat loyihasini tayyorlash
BHMning 5-100 foizi. 2026-yilda BHM 440 000 soʻm — bu taxminan 22 000-440 000 soʻm.
Maslahat
BHMning 5-20 foizi, yaʼni taxminan 22 000-88 000 soʻm.
Texnik ishlar
Har bir varaq uchun BHMning 0,5-2 foizi — taxminan 2 200-8 800 soʻm.
Idoradan tashqarida
Notarial harakat notarial idora binosidan tashqarida qilinsa, davlat boji ikki baravar olinadi. Bu nikoh shartnomasiga tegishli emas, chunki undan boj umuman olinmaydi.
Oʻzgartirish, bekor qilish va haqiqiy emas deb topish
Uch xil holatni aralashtirmaslik kerak.
Kelishuv boʻyicha oʻzgartirish yoki bekor qilish
32-moddaga koʻra buni er-xotin istalgan vaqtda qila oladi. Oʻzgartirish yoki bekor qilish toʻgʻrisidagi kelishuv xuddi shartnomaning oʻzi kabi shaklda — yozma va notarial — rasmiylashtiriladi. Davlat boji bundan ham olinmaydi.
Bir tomonning talabi bilan
Shartnomani bajarishdan bir tomonlama bosh tortish taqiqlangan. Bir tomon talab qilsa, shartnoma Fuqarolik kodeksida belgilangan asoslar va tartibda faqat sud qarori bilan oʻzgartiriladi yoki bekor qilinadi.
Haqiqiy emas deb topish
33-moddaga koʻra sud shartnomani Fuqarolik kodeksidagi asoslarga koʻra toʻliq yoki qisman haqiqiy emas deb topadi. Alohida asos: shartnoma shartlari 31-moddaning taqiqlar qismiga qarshi boʻlsa, er yoki xotinning talabi bilan.
Nikoh tugashi
Shartnomaning amal qilishi nikoh tugagan paytdan toʻxtaydi — nikoh tugaganidan keyingi davr uchun shartnomada maxsus koʻzda tutilgan majburiyatlardan tashqari. Shuning uchun ajralishdan keyingi davrga tegishli bandlarni matnda ochiq yozib qoʻyish kerak.
Namunada nimalar boʻladi
Qonun shartnomaning qatʼiy shaklini belgilamaydi — muhimi yozma shakl, notarial tasdiq va mazmunning 31-moddaga muvofiqligi. Odatda matn quyidagi bloklardan tuziladi:
Tomonlar
F.I.Sh., tugʻilgan sana, pasport yoki ID-karta maʼlumotlari, JShShIR, yashash manzili. JShShIRni qanday tekshirish — alohida sahifada.
Nikoh holati
Nikoh qayd etilgan boʻlsa — guvohnoma maʼlumotlari; tuzilmagan boʻlsa, shartnoma nikoh qayd etilgan kundan kuchga kirishi haqidagi band.
Mol-mulk tartibi
Qaysi obyektga qanday tartib: birgalikdagi, ulushli (ulush foizi bilan) yoki alohida mulk. Obyektlar aniq yoziladi.
Xarajatlar va taʼminot
Oila xarajatlari qanday nisbatda, oʻzaro taʼminot qanday holatda va qancha muddat.
Nikoh bekor qilinganda
Ajralish holatida qaysi mol-mulk kimga oʻtadi, kompensatsiya boʻladimi, qarzlar qanday boʻlinadi.
Yakuniy qismlar
Kuchga kirish sanasi, oʻzgartirish tartibi, nusxalar soni, tomonlarning imzosi va notarial tasdiq yozuvi.
Oila kodeksi: nikoh shartnomasi qayerda yozilgan
Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksi 1998-yil 30-aprelda qabul qilingan va 1998-yil 1-sentyabrdan amalda. Kodeks 8 boʻlim va 238 moddadan iborat; lex.uz da joylashgan tahrirning eng oxirgi oʻzgartirish sanasi — 2026-yil 12-sentyabr.
Nikoh shartnomasi 6-bobda — «Er-xotin mol-mulkining shartnomaviy tartibi»:
29-modda
Nikoh shartnomasi — taʼrif.
30-modda
Nikoh shartnomasini tuzish: qachon tuziladi, qachon kuchga kiradi, shakli.
31-modda
Shartnomaning mazmuni: nimalarni kelishish mumkin va nimalar taqiqlangan.
32-modda
Oʻzgartirish va bekor qilish tartibi.
33-modda
Shartnomani haqiqiy emas deb topish.
35-modda
Kreditorlar huquqlarining kafolatlari: xabar berish majburiyati.
Mol-mulk masalasida yonma-yon turgan moddalar ham kerak boʻladi: 23-modda (umumiy birgalikdagi mulk), 25-modda (har bir turmush oʻrtogʻining mulki), 27-modda (umumiy mol-mulkni boʻlish va uch yillik daʼvo muddati), 28-modda (ulushlarni belgilash). Kodeksning toʻliq tuzilishi, asosiy moddalari va uni qayerdan yuklab olish — Oila kodeksi sahifasida.
Подробно по-русски
Что такое брачный договор в Узбекистане
Брачный договор — соглашение лиц, вступающих в брак, или соглашение супругов, определяющее их имущественные права и обязанности в браке и (или) в случае его расторжения. Это дословное определение статьи 29 Семейного кодекса Республики Узбекистан.
Ключевое слово — имущественные. Договор регулирует деньги и собственность, а не семейный быт. Если договора нет, работает режим по умолчанию: всё, нажитое в браке, — общая совместная собственность супругов независимо от того, на кого оформлено (статья 23), а при разделе доли признаются равными (статья 28). Имущество, принадлежавшее до брака, а также полученное в дар или по наследству, остаётся собственностью этого супруга (статья 25) — но может быть признано совместным, если за счёт общих средств или труда другого супруга его стоимость значительно увеличена (капремонт, реконструкция, переоборудование).
Форма жёсткая: статья 30 требует письменной формы и нотариального удостоверения. Договор можно заключить как до государственной регистрации брака, так и в период брака; заключённый до регистрации вступает в силу со дня государственной регистрации заключения брака.
Что можно и чего нельзя включать
Статья 31 разрешает супругам изменить установленный законом режим общей совместной собственности и установить режим совместной, долевой или раздельной собственности — на всё имущество, на отдельные его виды или на имущество каждого из супругов. Договор заключается как в отношении имеющегося, так и в отношении будущего имущества. Кроме режима собственности в него включают права и обязанности по взаимному содержанию, несению семейных расходов, участию в доходах друг друга, заключению имущественных договоров с другими лицами, совместному занятию предпринимательством, а также перечень имущества, которое передаётся каждому при расторжении брака. Права и обязанности могут ограничиваться сроками или ставиться в зависимость от наступления либо ненаступления определённых условий.
Запреты той же статьи. Брачный договор не может: ограничивать правоспособность или дееспособность супругов; ограничивать их право на обращение в суд за защитой своих прав; регулировать личные неимущественные отношения между супругами; регулировать права и обязанности супругов в отношении детей; ограничивать право нетрудоспособного нуждающегося супруга на получение содержания; содержать иные условия, ставящие одного из супругов в крайне неблагоприятное положение или противоречащие нормам семейного законодательства.
Практический вывод: пункт «при разводе ребёнок остаётся с отцом» в брачном договоре юридической силы не имеет. Алименты оформляются отдельным инструментом — соглашением об уплате алиментов (глава 17 кодекса) или через суд. Размеры по статье 99: на одного ребёнка — одна четверть, на двух — одна треть, на трёх и более — половина заработка и иного дохода родителя в месяц, но не менее 26,5 процента минимального размера оплаты труда на каждого ребёнка. При МРОТ 1 360 000 сум в 2026 году это минимум 360 400 сум на ребёнка.
Сколько стоит
Государственная пошлина за нотариальное удостоверение брачного договора не взимается — это прямо сказано в примечании к разделу о нотариальных действиях приложения к Закону «О государственной пошлине» (ЗРУ-600 от 06.01.2020). То же правило действует для соглашения об уплате алиментов и для внесения изменений в такие договоры или их расторжения.
Платить придётся только за дополнительные услуги нотариуса, предельные ставки которых утверждены документом Министерства юстиции, зарегистрированным 29.05.2020 под № 3235, и выражены в процентах от БРВ: подготовка проектов документов — от 5 до 100 процентов БРВ, консультирование — от 5 до 20 процентов, технические действия — от 0,5 до 2 процентов БРВ за страницу. При БРВ 440 000 сум в 2026 году это соответственно примерно 22 000–440 000 сум, 22 000–88 000 сум и 2 200–8 800 сум за страницу. Это верхние границы: если принести готовый текст, платить за проект не нужно.
Изменение, расторжение, недействительность
По статье 32 договор может быть изменён или расторгнут в любое время по соглашению супругов, причём соглашение об изменении или расторжении совершается в той же форме, что и сам договор, — письменно и нотариально. Односторонний отказ от исполнения не допускается: по требованию одного из супругов договор меняется или расторгается только по решению суда по основаниям и в порядке Гражданского кодекса. Действие договора прекращается с момента прекращения брака, кроме обязательств, предусмотренных на период после его прекращения.
Недействительность — статья 33: суд признаёт договор недействительным полностью или частично по основаниям Гражданского кодекса, а также по требованию одного из супругов, если условия противоречат запретам части пятой статьи 31.
Отдельно о кредитах — статья 35. Супруг обязан уведомлять своего кредитора о заключении, изменении или расторжении брачного договора; при невыполнении этой обязанности он отвечает по своим обязательствам независимо от содержания договора. Кредитор, в свою очередь, вправе требовать изменения условий или расторжения договора в связи с существенно изменившимися обстоятельствами.
Muhokama
Maqola mavzusi boʻyicha savol bering yoki oʻz tajribangizni yozing. Javobni shu yerda beramiz.