Sanalar va ro'yxatdan o'tish ·Ballar va imtiyozlar ·Natijalarni tekshirish
Tarix — majburiy fan sifatida ko'p yo'nalishlarda uchraydigan, ixtisoslik fani sifatida esa tarix, huquq, xalqaro munosabatlar va jurnalistika yo'nalishlariga kiradigan fan. Sertifikat bu fanni qabul kampaniyasidan oldin yopib qo'yadi va uch yil amal qiladi. Quyida imtihonga nima kirishi, ball qanday darajaga aylanishi va o'zingizni tekshirish uchun mock test.
Tezkor javoblar
Chegara — 46 ball
Undan past natijada sertifikat berilmaydi, yuqorisida C dan A+ gacha daraja qo'yiladi.
3 yil amal qiladi
10-sinfda topshirib qo'yish mumkin: qabul kunida fan yopiq bo'ladi.
A+ va A
Ixtisoslik fanidan maksimal ball beradi, qolgan darajalar — proporsional.
Majburiy fan bo'lsa
Har qanday daraja — hatto C ham — maksimal ball beradi.
Ochiq topshiriqlar
Ball aynan shu yerda yo'qoladi: javob mezonga mos yozilishi kerak.
Qayta topshirish
Cheklov yo'q, har urinish alohida to'lanadi, yuqori daraja saqlanadi.
Imtihonga qanday mavzular kiradi
Bo'limlar ro'yxati va ularning og'irligi fan spetsifikatsiyasida tasdiqlanadi. Quyidagi jadval — maktab kursining an'anaviy ravishda imtihonga kiradigan bo'limlari va ularda eng ko'p qayerda xato qilinishi. Jadvaldagi nisbatlar tayyorgarlikni rejalashtirish uchun mo'ljal, rasmiy raqam emas.
| Bo'lim | Nima so'raladi | Qayerda ball yo'qoladi |
|---|---|---|
| Eng qadimgi davr va antik davlatlar | Baqtriya, So'g'diyona, Xorazm, Qang', Kushon davlati; Avesto | Davlatlarning hududi va davrlari aralashtiriladi |
| Arab istilosi va Somoniylar | VIII—X asrlar, ilk uyg'onish davri, Beruniy, Xorazmiy, Ibn Sino | Olim bilan uning asari noto'g'ri juftlanadi |
| Mo'g'ul istilosi va Jaloliddin | XIII asr, Xorazmshohlar davlatining qulashi, qarshilik kurashi | Voqealar ketma-ketligi buziladi |
| Amir Temur va temuriylar | Davlat tuzilishi, yurishlar, Ulug'bek, Bobur, madaniyat | Janglar va sanalar chalkashtiriladi |
| Xonliklar davri | Buxoro, Xiva, Qo'qon: tuzilishi, iqtisodi, o'zaro kurash | Xonliklarning tugatilish sanalari |
| Mustamlaka davri va jadidchilik | Turkiston general-gubernatorligi, ma'rifatparvarlik, Behbudiy, Fitrat | Jadid arboblari va ularning asarlari |
| Sovet davri | 1917-yildan keyingi o'zgarishlar, qatag'on, urush yillari, paxta yakkahokimligi | Sabab-natija aloqasi tushuntirilmaydi |
| Mustaqillik davri | 1991-yil, Konstitutsiya, xalqaro tashkilotlarga a'zolik, islohotlar | Hujjat va sana juftligi |
| Jahon tarixi | Qadimgi dunyo, o'rta asrlar, yangi va eng yangi tarix bo'limlari | Xronologiyani O'zbekiston tarixi bilan solishtirish |
Amaliy xulosa shunday: tarixda yuqori darajani xronologiya emas, bog'lanish beradi. Yopiq topshiriqlarning bir qismini sana bilish hal qiladi, lekin shkalaning yuqori qismiga chiqarish uchun voqeani sababi, natijasi va boshqa mintaqadagi bir vaqtdagi voqealar bilan aloqasi orqali tushuntirish talab qilinadi.
Mock test: 10 topshiriq, ball hisobi bilan
Test imtihon blokiga o'xshab ishlaydi: taymer birinchi javobdan boshlanadi, tekshirish avtomatik, har bir topshiriq ostida izoh ochiladi. Topshiriqlarning og'irligi har xil — oson topshiriq 1 ball, o'rtachasi 2 ball, murakkabi 3 ball beradi. Shuning uchun natija oddiy «to'g'ri javoblar soni» emas, balki ballga aylanadi va taxminiy darajaga o'tkaziladi.
Hamma topshiriqda javob belgilang: bo'sh qoldirilgani nol ball. Maksimal ball — 17.
-
Amir Temur davlatining poytaxti qaysi shahar edi?1 ball
Amir Temur davlatining poytaxti — Samarqand. Buxoro Somoniylar davlatining poytaxti bo'lgan, Xiva esa keyinchalik Xiva xonligining markazi. -
O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qachon qabul qilingan?1 ball
Konstitutsiya 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan. 1991-yil 31-avgust — mustaqillik e'lon qilingan kun, 1992-yil 2-mart — O'zbekistonning BMTga a'zo bo'lgan sanasi. Bu uch sana imtihonda ataylab yonma-yon beriladi. -
«Boburnoma» asarining muallifi kim?1 ball
«Boburnoma» — Zahiriddin Muhammad Boburning o'z qo'li bilan yozgan xotiranomasi va o'sha davr tarixi uchun birinchi darajali manba. Mirzo Ulug'bekning asari — «Zij», Beruniyning mashhur asari — «Hindiston». -
Mirzo Ulug'bek rasadxonasi qaysi shaharda qurilgan?1 ball
Rasadxona XV asrda Samarqandda, Ko'hak tepaligida qurilgan. Unda tuzilgan yulduzlar jadvali — «Zij-i jadidi Ko'ragoniy» — Yevropada ham asrlar davomida foydalanilgan. -
Buyuk ipak yo'li qanday savdo yo'li bo'lgan?1 ball
Buyuk ipak yo'li Xitoydan O'rta Osiyo va Yaqin Sharq orqali O'rta yer dengizi mintaqasiga olib borgan. Uning asosiy tarmoqlari Movarounnahr shaharlari — Samarqand, Buxoro, Termiz — orqali o'tgani uchun bu shaharlar savdo va madaniyat markaziga aylangan. -
Jaloliddin Manguberdi qaysi davlatning hukmdori bo'lgan va kimga qarshi kurashgan?2 ball
Jaloliddin Manguberdi — Xorazmshohlar davlatining so'nggi hukmdori, XIII asrda mo'g'ul istilosiga qarshi kurash olib borgan. Imtihonda bu nom «arab istilosi» davri bilan ataylab chalkashtiriladi: arab istilosi VIII asrga, mo'g'ul istilosi XIII asrga tegishli. -
Amir Temur 1402-yilda Anqara jangida kimni yengdi?2 ball
Anqara jangida (1402) Amir Temur Usmonli sultoni Boyazid I ni yengib, uni asirga olgan. To'xtamishga qarshi yurishlar undan oldin bo'lgan, Dehliga yurish 1398-yilda amalga oshirilgan — shuning uchun bu topshiriqda sana kalit rol o'ynaydi. -
Qo'qon xonligi qachon tugatildi?2 ball
Qo'qon xonligi 1876-yilda tugatilib, uning hududida Farg'ona viloyati tashkil etilgan. 1865-yil — Toshkentning bosib olinishi, 1868-yil — Buxoro amirligi bilan shartnoma, 1920-yil — Xiva va Buxorodagi davlat tuzumining o'zgarishi. Bu to'rt sana imtihonda bir topshiriq ichida uchraydi. -
O'zbekiston Birlashgan Millatlar Tashkilotiga qachon a'zo bo'ldi?3 ball
O'zbekiston BMTga 1992-yil 2-martda a'zo bo'ldi — ya'ni mustaqillikdan keyin yarim yil ichida. Bu sana ko'pincha Konstitutsiya qabul qilingan 8-dekabr bilan almashtiriladi, holbuki ikki voqea bir yilda, lekin boshqa oylarda bo'lgan. -
«Padarkush» dramasining muallifi kim va u qaysi harakat vakili?3 ball
«Padarkush» — Mahmudxo'ja Behbudiyning dramasi, jadidchilik harakatining ma'rifatparvarlik g'oyasini ifodalagan asar. Fitrat ham jadid, lekin boshqa asarlar muallifi; Abdulla Qodiriy — «O'tkan kunlar» romani muallifi. Bunday topshiriqda muallif, asar va harakat — uchtasi birga to'g'ri bo'lishi kerak.
Ball qanday darajaga aylanadi
| Ball | Daraja | Ixtisoslik fanida nima beradi |
|---|---|---|
| 70 va undan yuqori | A+ | Maksimal ball |
| 65—69,9 | A | Maksimal ball |
| 60—64,9 | B+ | Proporsional ball |
| 55—59,9 | B | Proporsional ball |
| 50—54,9 | C+ | Proporsional ball |
| 46—49,9 | C | Proporsional ball |
Model topshiriqlarning murakkabligini hisobga olgani uchun oson topshiriqlarni ko'p ishlash bilan A+ ga chiqib bo'lmaydi: shkalaning yuqori qismini aynan murakkab topshiriqlar ko'taradi. Tarixda bu ochiq topshiriqlar va taqqoslashga asoslangan savollar degani. Batafsil shkala va imtiyozlar ballar va imtiyozlar sahifasida.
Tarixdan sertifikat qabulda nima beradi
Imtiyoz fanning sizning yo'nalishingizdagi roliga bog'liq. Tarix ixtisoslik fani bo'lganda A+ va A darajalari shu fandan maksimal ball beradi, B+ dan C gacha esa proporsional ball. Tarix majburiy fan bo'lganda esa har qanday darajadagi sertifikat maksimal ball beradi — C darajasi ham A+ bilan bir xil natija keltiradi.
Shundan amaliy xulosa chiqadi: agar tarix sizda majburiy fan bo'lsa, undan sertifikat olish eng arzon va eng ishonchli yo'l — chegarani o'tish kifoya. Ixtisoslik fani bo'lsa, maqsad boshqa: 65 balldan yuqoriga chiqish, chunki aynan A va A+ maksimal ballni beradi.
Tayyorgarlikni qanday qurish kerak
1. Spetsifikatsiyadan boshlang
Fan bo'yicha rasmiy hujjat: qaysi bo'limlar, qancha topshiriq, qanday turlar va qancha vaqt. Bu bir kechada o'qiladigan hujjat, lekin tayyorgarlikning yo'nalishini belgilaydi.
2. Xronologiya skeletini tuzing
Har bir davr uchun uchta narsa: boshlanish va tugash sanasi, asosiy hukmdor yoki arbob, davrni tugatgan voqea. Shu skelet bo'lmasa, sanalar bir-biriga aralashib ketadi.
3. O'zbekiston va jahon tarixini yonma-yon qo'ying
Bir vaqtda nima bo'lganini bilish — taqqoslash topshiriqlariga tayyorlanishning eng tez yo'li. Masalan, temuriylar davri Yevropada Uyg'onish davriga to'g'ri keladi.
4. Ochiq javoblarni mezon bilan tekshiring
Agentlik saytidagi baholash mezonlarini oching va o'z javobingizni shu mezon bo'yicha o'zingiz baholang. Ball ko'pincha bilim yetmaganidan emas, javob mezonga mos yozilmaganidan yo'qoladi.
5. Vaqtga qarab ishlang
Namunaviy variantni soatga qarab to'liq ishlash odati sur'atni ko'rsatadi. Yuqoridagi mock test ham shuning uchun taymer bilan ishlaydi.
Ro'yxatdan o'tish va sanalar
Ro'yxatdan o'tish my.uzbmb.uz shaxsiy kabinetida ochiladi: passport ma'lumotlari yoki my.gov.uz orqali kirib, fan, test tili va shahar tanlanadi, so'ng kabinetdagi rekvizitlar bo'yicha to'lov qilinadi. To'lov qilinmasa, ro'yxatdan o'tish tugallangan hisoblanmaydi va sessiyaga joy band qilinmaydi.
Sessiyalar jadvali va ariza qabul oynasi oldindan e'lon qilinadi, ariza muddati imtihondan ancha oldin tugaydi — shuning uchun jadvalni kamida bir oy oldin ko'rish kerak. Sanalar sanalar va ro'yxatdan o'tish sahifasida, natijani tekshirish tartibi natijalar sahifasida.
По-русски: сертификат по истории
Национальный сертификат по истории сдают те, для кого история — профильный предмет (история, право, международные отношения, журналистика), и те, у кого она идёт обязательным предметом. Порог выдачи — 46 баллов, дальше шкала уровней от C до A+. По профильному предмету максимальный балл на вступительных испытаниях дают уровни A+ и A, по обязательному — сертификат любого уровня. Срок действия — три года, поэтому сдавать можно заранее, хоть в 10 классе.
В экзамен входят разделы школьного курса: древнейший период и античные государства, арабское завоевание и Саманиды, монгольское вторжение и борьба Джалолиддина Мангуберди, Амир Темур и Темуриды, период ханств, колониальный период и джадидизм, советский период, годы независимости, а также разделы всемирной истории. Балл считается по модели Раша и учитывает трудность заданий, поэтому механическое заучивание дат до верхней части шкалы не доводит: там нужны открытые задания с объяснением причин и следствий.
Выше на странице — пробный тест из 10 заданий на узбекском языке с подсчётом балла и примерным уровнем. Задания учебные, составлены нами по школьной программе. Официальная спецификация предмета, образцы заданий и критерии оценивания публикуются бесплатно на uzbmb.uz, регистрация — в кабинете my.uzbmb.uz.
Muhokama
Maqola mavzusi boʻyicha savol bering yoki oʻz tajribangizni yozing. Javobni shu yerda beramiz.