Statistika agentligi — o'rtacha ish haqi ·Markaziy bank — valyuta kurslari ·Soliq qo'mitasi — soliq.uz
«Eng kam ish haqi qancha?» degan savolga bitta raqam bilan javob bermaydilar — chunki O'zbekistonda ikkita turli ko'rsatkich amal qiladi. MHTEKM ish haqining pastki chegarasi: 2026-yil 1-sentabrdan oyiga 1 360 000 so'm. BHM esa ish haqi emas, hisob-kitob o'lchovi: jarima, yig'im va tariflar unda o'lchanadi, u 440 000 so'm. Pastda ikkisining farqi, 2019-yildan beri dinamika va uchta kalkulyator bor.
Qisqa
1 360 000 so'm/oy
Mehnatga haq to'lashning eng kam miqdori. Mehnat normasini to'liq bajargan xodimga shundan kam to'lab bo'lmaydi.
01.09.2026 dan amalda · avval 1 271 000 so'm edi
440 000 so'm
Bazaviy hisoblash miqdori. Yig'im, ma'muriy jarima, notarial tarif va boshqa to'lovlar shunda o'lchanadi.
01.09.2026 dan amalda · avval 412 000 so'm edi
Agar javob shu zahoti kerak bo'lsa: ish haqi haqida gap ketsa — qo'lga qancha tegadi bo'limiga, jarima yoki yig'im summasini hisoblash kerak bo'lsa — kalkulyatorga o'ting.
2026-yilda amaldagi miqdorlar
2026-yil 23-iyunda qabul qilingan Prezident Farmoni ish haqi, pensiya, stipendiya va nafaqalarning yangi miqdorlarini belgiladi. Ular 1-sentabrdan kuchga kirdi.
Ushbu to'rt ko'rsatkich bir-biriga bog'liq emas va har biri o'z sohasida ishlaydi. Shuning uchun «eng kam ish haqi» deganda aynan MHTEKM tushunilishi kerak: BHM ni ish haqi bilan solishtirish ma'noga ega emas.
MHTEKM va BHM: farqi nimada
Eng ko'p uchraydigan chalkashlik shu: odamlar BHM ni «eng kam ish haqi» deb o'ylaydi va 440 000 so'mni oylik deb tushunadi. Bu to'g'ri emas.
Ish haqining pastki chegarasi
- Faqat mehnatga haq to'lashga tegishli.
- Mehnat normasi to'liq bajarilganda undan kam to'lash taqiqlanadi (MK 245-modda).
- Yarim stavkada ishlaganda vaqtga mutanosib qo'llanadi.
- Soliq va ushlab qolishlar undan hisoblanadi, ya'ni qo'lga kamroq tegadi.
Hisob-kitob o'lchovi
- Ish haqi bilan bog'liq emas va oylik sifatida to'lanmaydi.
- Qonunda summalar «BHM ning necha baravari» ko'rinishida yoziladi.
- Davlat yig'imlari, ma'muriy jarimalar, notarial tariflar shunda o'lchanadi.
- Miqdor o'zgarganda barcha shu to'lovlar avtomatik qayta hisoblanadi.
Oson eslab qolish uchun: MHTEKM — bu sizga to'lanadigan pulning eng kam miqdori, BHM — bu siz to'lashingiz mumkin bo'lgan summalar o'lchanadigan birlik.
Kalkulyator
Uchta hisob-kitob bir joyda
Hammasi brauzerda hisoblanadi: hech qanday ma'lumot biz tomonga yuborilmaydi.
Masalan, hujjatda «BHM ning 5 baravari» yozilgan bo'lsa, 2026-yil 1-sentabrdan keyin bu 2 200 000 so'mni bildiradi. Jarima qaysi sanada solingan bo'lsa, shu davr BHM si olinadi.
Hisob 12% daromad solig'i bo'yicha yuritiladi. Agar ish haqidan alimentlar yoki boshqa ushlab qolishlar amalga oshirilsa, qo'lga tegadigan summa kamayadi.
Eski hisob-kitoblarni tekshirishda kerak bo'ladi: masalan, 2022-yilgi jarima o'sha paytdagi BHM bo'yicha hisoblanadi, bugungi miqdor bo'yicha emas.
2019-yildan beri dinamika
MHTEKM va BHM 2019-yil 1-sentabrda joriy etilgan. Shundan beri miqdorlar deyarli har yili oshirilib kelinadi — pastdagi diagrammada MHTEKM ning o'sishi ko'rinadi.
MHTEKM, so'm/oy — 2019-yildan 2026-yilgacha
19 01.09
20 01.02
21 01.09
21 01.06
22 01.05
23 01.12
23 01.10
24 01.08
25 01.09
26
Diagrammada har bir ustun — yangi miqdor kuchga kirgan sana. 2019-yildan 2026-yilgacha MHTEKM 634 880 so'mdan 1 360 000 so'mgacha, ya'ni 2,1 baravar oshdi.
| Qachondan | MHTEKM, so'm | BHM, so'm | MHTEKM dollarda* |
|---|---|---|---|
| 01.09.2026 | 1 360 000 | 440 000 | ≈ 115 $ |
| 01.08.2025 | 1 271 000 | 412 000 | ≈ 108 $ |
| 01.10.2024 | 1 155 000 | 375 000 | ≈ 98 $ |
| 01.12.2023 | 1 050 000 | 340 000 | ≈ 89 $ |
| 01.05.2023 | 980 000 | 330 000 | ≈ 83 $ |
| 01.06.2022 | 920 000 | 300 000 | ≈ 78 $ |
| 01.09.2021 | 822 000 | 270 000 | ≈ 70 $ |
| 01.02.2021 | 747 300 | 245 000 | ≈ 63 $ |
| 01.09.2020 | 679 330 | 223 000 | ≈ 58 $ |
| 01.09.2019 | 634 880 | 223 000 | ≈ 54 $ |
* Dollardagi ustun bugungi kurs (11 809 so'm, 01.10.2026) bo'yicha hisoblangan va o'tgan yillardagi haqiqiy kursni ko'rsatmaydi — u faqat miqdorlarni bir o'lchovda solishtirish uchun.
Jadvaldagi ikki ustunni solishtirsangiz, qiziq narsa ko'rinadi: 2019-yilda BHM va eski eng kam ish haqi bir xil — 223 000 so'm bo'lgan, keyin ularning yo'llari ajralgan. Bugun MHTEKM BHM dan taxminan uch baravar katta.
Nima MHTEKM da, nima BHM da hisoblanadi
Shuning uchun BHM oshganda nafaqat davlat to'lovlari emas, jarimalar ham avtomatik qimmatlashadi: qonun matni o'zgarmaydi, lekin «5 BHM» endi boshqa summani bildiradi.
Eng kam ish haqidan qo'lga qancha tegadi
MHTEKM — bu «qo'lga tegadigan» pul emas, balki ushlab qolishlardan oldingi summa. Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i 12% ni tashkil etadi, uning 0,1 foiz punkti INPS jamg'arma pensiya hisobvarag'iga yo'naltiriladi.
Soatbay hisob shartli: oylik norma oydagi ish kunlariga qarab o'zgaradi, shuning uchun aniq raqam har oyda bir xil bo'lmaydi. Agar ish haqingizdan aliment yoki kredit to'lovi ushlanayotgan bo'lsa, qo'lga tegadigan summa yana kamayadi.
O'rtacha ish haqi bilan solishtirish kerak bo'lsa — uni Statistika agentligi choraklik hisobotlarida e'lon qiladi; rus tilidagi sharhni «Зарплаты в Узбекистане» materialida ko'rish mumkin.
MRZP qayerda qoldi
2019-yil 1-sentabrgacha O'zbekistonda bitta ko'rsatkich — eng kam ish haqi (hujjatlarda ko'pincha MRZP deb yozilgan) ishlatilgan va u ham oylikning pastki chegarasi, ham barcha hisob-kitoblarning o'lchovi bo'lgan. 2019-yilda bu vazifalar ikkiga bo'lingan:
- ish haqi uchun — MHTEKM (mehnatga haq to'lashning eng kam miqdori);
- yig'im, jarima va tariflar uchun — BHM (bazaviy hisoblash miqdori).
O'sha paytda eski eng kam ish haqi 223 000 so'm edi — va aynan shu raqam BHM ga «o'tdi». Shuning uchun eski hujjatlarda «MRZP ning 5 baravari» deb yozilgan joyda bugun BHM tushunilishi kerak. Qidiruvda hali ham «MRZP 2026» so'rovi uchraydi, lekin bu atama endi rasmiy hujjatlarda ishlatilmaydi.
Ish beruvchi uchun: nima majburiy
Mehnat kodeksining 245-moddasiga ko'ra, belgilangan mehnat normasini to'liq bajargan xodimning ish haqi MHTEKM ning bir baravaridan kam bo'lishi mumkin emas. Bu qoida mulk shaklidan qat'i nazar barcha ish beruvchilarga — davlat tashkilotlariga ham, xususiy firmalarga ham, yakka tartibdagi tadbirkorlarga ham tegishli.
- Minimal chegara hisoblangan ish haqiga qo'llanadi, qo'lga tegadiganiga emas.
- Mukofot va ustamalar minimal chegaraning o'rnini bosmaydi: asosiy stavka ham undan past bo'lmasligi kerak.
- Yarim yoki chorak stavkada minimal miqdor ishlangan vaqtga mutanosib hisoblanadi.
- Yangi miqdor kuchga kirgan sanadan boshlab ish haqi avtomatik qayta ko'rilishi kerak — xodimning arizasi talab qilinmaydi.
Agar ish haqi minimal miqdordan past to'lanayotgan bo'lsa, birinchi qadam — ish beruvchiga yozma murojaat; keyin mehnat sohasidagi davlat nazorati organiga yoki sudga ariza berish mumkin. Ariza namunalari «Hujjat namunalari» bo'limida.
Stipendiya, nafaqa va MHTEKM
Talabalar va yosh ota-onalar uchun muhim nuqta: stipendiya ham, bola nafaqasi ham MHTEKM da emas, alohida miqdorlarda belgilanadi. Stipendiya summalari ta'lim muassasasi turiga qarab farq qiladi, nafaqalar esa PHBM — nafaqalarni hisoblash uchun bazaviy miqdor (2026-yil 1-iyuldan 504 000 so'm) orqali hisoblanadi.
Ya'ni ish haqi oshgani stipendiyaning oshishini bildirmaydi va aksincha: bu uch ko'rsatkich bir farmon bilan birga o'zgarsa ham, bir-biridan hisoblanmaydi.
Muhokama
Maqola mavzusi boʻyicha savol bering yoki oʻz tajribangizni yozing. Javobni shu yerda beramiz.