Sanalar va ro'yxatdan o'tish ·Ballar va imtiyozlar ·Natijalarni tekshirish
Biologiya — tibbiyot, farmatsiya, veterinariya, biotexnologiya va qishloq xo'jaligi yo'nalishlarining ixtisoslik fani. Bu yo'nalishlarda raqobat yuqori, shuning uchun sertifikat bu yerda ikki narsani beradi: fan qabul kunidan oldin yopiladi va uch yil amal qiladi. Quyida imtihonga nima kirishi, ball qanday darajaga aylanishi va o'zini tekshirish uchun mock test.
Tezkor javoblar
Chegara — 46 ball
Undan past natijada sertifikat berilmaydi, yuqorisida C dan A+ gacha daraja.
3 yil amal qiladi
10-sinfda topshirib qo'yish mumkin.
Tibbiyotda
Biologiya ixtisoslik fani: maksimal ballni A+ va A beradi.
Eng og'ir bo'limlar
Genetika va odam fiziologiyasi: topshiriqlar shu yerda murakkablashadi.
Sxema va jadval
Rasmni o'qish talab qiladigan topshiriqlar bor — sxemani o'zingiz chizib ko'ring.
Qayta topshirish
Cheklov yo'q, yuqori daraja saqlanadi.
Imtihonga qanday bo'limlar kiradi
Bo'limlar va ularning og'irligi fan spetsifikatsiyasida tasdiqlanadi. Quyida maktab kursining an'anaviy ravishda imtihonga kiradigan bo'limlari va ularda ball qayerda yo'qolishi. Nisbatlar — rejalashtirish uchun mo'ljal, rasmiy raqam emas.
| Bo'lim | Nima so'raladi | Qayerda ball yo'qoladi |
|---|---|---|
| Sitologiya: hujayra tuzilishi | Organoidlar va ularning vazifasi, membrana, hujayra bo'linishi | Organoid bilan vazifasi noto'g'ri juftlanadi |
| Modda almashinuvi | Fotosintez, nafas olish, ATF, fermentlar | Jarayon qaysi organoidda ketganini aralashtirish |
| Botanika | O'simlik organlari, to'qimalar, ko'payish, asosiy oilalar | Oila belgilarini eslab qolmaslik |
| Zoologiya | Umurtqasizlar va umurtqalilar, tuzilish va rivojlanish | Taksonlar ierarxiyasi buziladi |
| Odam anatomiyasi va fiziologiyasi | Organ sistemalari, qon aylanishi, nerv va endokrin tizim | Gormon bilan bez juftligi, qon aylanish doiralari |
| Genetika | Mendel qonunlari, chatishtirish masalalari, jinsga bog'liq irsiylanish | Shartni noto'g'ri o'qish: genotip va fenotip almashtiriladi |
| Evolyutsiya | Darvin ta'limoti, tanlanish turlari, moslanishlar | Harakatlantiruvchi kuchlarni sanab bera olmaslik |
| Ekologiya | Populyatsiya, biotsenoz, ozuqa zanjiri, biosfera | Atamalarni bir-biriga qo'shib yuborish |
| Biotexnologiya va sog'liq | Seleksiya, gen injeneriyasi asoslari, gigiyena va kasalliklar | Zamonaviy atamalar darslikdagi ta'rifdan uzilib ketadi |
Amaliy xulosa: biologiyada yuqori daraja yodlash emas, sxemani tushunish orqali olinadi. Hujayra, qon aylanishi va genetik chatishtirish uchtasi — har yili uchraydigan va eng ko'p ball beradigan uchlik, shuning uchun tayyorgarlikni aynan shulardan boshlash kerak.
Mock test: 10 topshiriq, ball hisobi bilan
Taymer birinchi javobdan boshlanadi, tekshirish avtomatik, izoh har bir topshiriq ostida ochiladi. Topshiriqlar og'irligi har xil: oson — 1 ball, o'rtacha — 2 ball, murakkab — 3 ball. Maksimal ball — 17.
Hamma topshiriqda javob belgilang: bo'sh qoldirilgani nol ball.
-
Fotosintez jarayoni hujayraning qaysi organoidida boradi?1 ball
Fotosintez xloroplastlarda, xlorofill pigmenti yordamida boradi. Mitoxondriya aksincha — nafas olish va ATF hosil bo'lish joyi. Imtihonda bu ikki organoid doimo bir topshiriq ichida beriladi. -
Hujayrada ATF asosan qaysi organoidda hosil bo'ladi?1 ball
Mitoxondriya — hujayraning energiya stansiyasi: kislorodli nafas olish natijasida ATF shu yerda sintezlanadi. Shuning uchun mitoxondriya ko'p bo'lgan hujayralar (masalan, mushak hujayralari) ko'p energiya talab qiladi. -
Odamning somatik hujayrasida nechta xromosoma bor?1 ball
Somatik hujayrada 46 xromosoma — 23 juft. Jinsiy hujayrada (gametada) esa 23 ta, ya'ni gaploid to'plam. 23 javobini tanlash — eng ko'p uchraydigan xato: savolda «somatik» so'zi kalit. -
Qonda kislorodni tashuvchi oqsil qanday nomlanadi?1 ball
Gemoglobin eritrotsitlarda bo'ladi va tarkibidagi temir hisobiga kislorodni bog'laydi. Insulin — pankreas gormoni, fibrinogen — qon ivishida qatnashadigan oqsil. -
Oqsil sintezi hujayraning qaysi tuzilmasida amalga oshadi?1 ball
Oqsil ribosomalarda, mRNK ma'lumoti asosida sintezlanadi. Yadroda esa ribosoma qismlari hosil bo'ladi va mRNK yoziladi — jarayonlarning joyi aralashtirilmasligi kerak. -
DNK molekulasida adenin qaysi azot asosi bilan juftlanadi?2 ball
Komplementarlik qoidasi: DNKda A—T va G—S. Uratsil DNKda emas, RNKda bo'ladi va u yerda timin o'rnini egallaydi — shuning uchun «uratsil» varianti faqat RNK haqidagi savolda to'g'ri bo'ladi. -
Mendelning birinchi qonuni nimani ta'riflaydi?2 ball
Birinchi qonun — bir xillik (uniformlik) qonuni: toza liniyalarni chatishtirganda F1 avlodi bir xil bo'ladi va dominant belgi namoyon bo'ladi. Ikkinchi qonun — ajralish, uchinchisi — belgilarning mustaqil irsiylanishi. Bog'langan irsiylanish esa Morgan ishlari bilan bog'liq. -
Fermentlar kimyoviy tabiatiga ko'ra nima?2 ball
Fermentlar — oqsil tabiatli biologik katalizatorlar: reaksiya tezligini oshiradi, lekin o'zi sarflanmaydi. Shu sababli ular haroratga va pH ga sezgir: oqsil denaturatsiyaga uchrasa, ferment ishdan chiqadi. -
Gaploid jinsiy hujayralar qanday bo'linish natijasida hosil bo'ladi?3 ball
Meyozda xromosomalar soni ikki baravar kamayadi va gaploid gametalar hosil bo'ladi. Mitozda esa ona hujayraga teng ikki diploid hujayra paydo bo'ladi. Genetika masalalarida xato aynan shu yerda boshlanadi: gameta gaploid bo'lmasa, chatishtirish jadvali to'g'ri tuzilmaydi. -
Darvin ta'limotiga ko'ra evolyutsiyaning harakatlantiruvchi kuchlari qaysilar?3 ball
Darvin uchligi: irsiy o'zgaruvchanlik, yashash uchun kurash va tabiiy tanlanish. Organlarning mashq qilinishi — Lamark g'oyasi, sun'iy tanlanish esa seleksiyaga tegishli. Bu topshiriq ataylab Lamark va Darvin qarashlarini yonma-yon qo'yadi.
Ball qanday darajaga aylanadi
| Ball | Daraja | Ixtisoslik fanida nima beradi |
|---|---|---|
| 70 va undan yuqori | A+ | Maksimal ball |
| 65—69,9 | A | Maksimal ball |
| 60—64,9 | B+ | Proporsional ball |
| 55—59,9 | B | Proporsional ball |
| 50—54,9 | C+ | Proporsional ball |
| 46—49,9 | C | Proporsional ball |
Model topshiriq murakkabligini hisobga olgani uchun oson topshiriqlarni ko'p ishlash A+ ga olib chiqmaydi. Biologiyada shkalaning yuqori qismini genetika masalalari va fiziologiya bo'yicha ochiq topshiriqlar ko'taradi. Batafsil shkala — ballar va imtiyozlar sahifasida.
Biologiyadan sertifikat qabulda nima beradi
Tibbiyot, farmatsiya, veterinariya va biotexnologiya yo'nalishlarida biologiya ixtisoslik fani: A+ va A darajalari shu fandan maksimal ball beradi, B+ dan C gacha — proporsional. Boshqa yo'nalishlarda biologiya majburiy fan sifatida kelsa, har qanday darajadagi sertifikat maksimal ball beradi.
Shuning uchun maqsadni oldindan aniqlash kerak. Tibbiyotga kirayotgan abituriyent uchun C darajasi deyarli hech narsa bermaydi — kerak bo'lgani 65 balldan yuqori natija. Biologiya majburiy fan bo'lgan yo'nalishlarda esa aksincha: chegarani o'tishning o'zi ishni bitiradi.
Tayyorgarlikni qanday qurish kerak
1. Spetsifikatsiyani oching
Qaysi bo'limlar, qancha topshiriq, qanday turlar va qancha vaqt — hammasi shu hujjatda.
2. Sxemalarni qo'lda chizing
Hujayra, qon aylanish doiralari, nerv yoyi, ozuqa zanjiri. Chizib ko'rilgan sxema o'qilgan sxemadan kuchliroq eslab qoladi.
3. Genetikani masala bilan mashq qiling
Kuniga ikki-uchta chatishtirish masalasi. Shartni oxirigacha o'qish odati bu yerda bilimdan ko'ra ko'proq ball beradi.
4. Atamalar daftarini yuriting
Atama — ta'rif — misol ustunlari bilan. Juftlashtirish topshiriqlari aynan shu daftardan yopiladi.
5. Ochiq javoblarni mezon bo'yicha tekshiring
Agentlik saytidagi baholash mezonlarini olib, o'z javobingizni o'zingiz baholang: ball ko'pincha bilim yetmaganidan emas, javob mezonga mos yozilmaganidan yo'qoladi.
По-русски: сертификат по биологии
Биология — профильный предмет медицинских, фармацевтических, ветеринарных и биотехнологических направлений. Порог выдачи сертификата — 46 баллов, дальше шкала уровней: 70 и выше — A+, 65—69,9 — A, 60—64,9 — B+, 55—59,9 — B, 50—54,9 — C+, 46—49,9 — C. По профильному предмету максимальный балл дают A+ и A, по обязательному — сертификат любого уровня. Срок действия — три года.
В экзамен входят разделы школьного курса: цитология, обмен веществ и энергии, ботаника, зоология, анатомия и физиология человека, генетика, эволюция, экология, основы биотехнологии и гигиена. Для медицинских направлений ориентир другой, чем для обязательного предмета: уровень C здесь почти ничего не даёт, цель — выйти выше 65 баллов, а это делают генетические задачи и открытые задания по физиологии.
Выше на странице — пробный тест из 10 заданий на узбекском языке со взвешенным подсчётом балла и примерным уровнем. Задания учебные, составлены нами по школьной программе; официальная спецификация, образцы и критерии оценивания — на uzbmb.uz, регистрация — в кабинете my.uzbmb.uz.
Muhokama
Maqola mavzusi boʻyicha savol bering yoki oʻz tajribangizni yozing. Javobni shu yerda beramiz.