«Ijara toʻgʻrisida» qonun, 427-XII — lex.uz ·Shartnomalarni hisobga qoʻyish nizomi, 3077-son — lex.uz ·Soliq qoʻmitasi rasmiy sayti — soliq.uz
Uy ijaraga olayotgan yoki ijaraga berayotgan odamning oldida uchta savol turadi: shartnomani qanday yozish kerak, uni tasdiqlash uchun notariusga borish shartmi va soliq organida nima qilish kerak. Qisqa javob: uy-joy ijarasi uchun yozma shartnoma yetarli, notarial tasdiq talab etilmaydi, lekin shartnomani soliq organida hisobga qoʻyish mulk egasining majburiyati.
Tezkor javoblar
Yozma shakl
Ijara shartnomasi yozma tuziladi, har bir tarafda nusxasi qoladi. Ogʻzaki kelishuv himoya bermaydi.
Notarius kerak emas
Uy-joy ijara shartnomasini notarius orqali tasdiqlash talab etilmaydi.
5 yilgacha
Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi eng koʻp 5 yil muddatga tuziladi.
Hisobga qoʻyish — mulk egasida
Shartnomani ijara.soliq.uz orqali soliq organida hisobga qoʻyadigan tomon — ijaraga beruvchi.
Kirish — elektron imzo
Tizimga elektron raqamli imzo yoki token qurilmasi bilan kiriladi.
Hisobsiz shartnoma — jarima xavfi
Hisobga qoʻyilmagan ijara mulk egasi uchun jarima, ijarachi uchun himoyasizlik degani.
Qonun nima deydi
Ijara — bu mulkni haq evaziga vaqtincha foydalanishga berish. Munosabat Fuqarolik kodeksi va 1991-yil 19-noyabrdagi 427-XII-son «Ijara toʻgʻrisida» qonun bilan tartibga solinadi: shartnoma tugaganda ijarachi mulkni shartnomada koʻrsatilgan holatda oʻz vaqtida qaytarishi shart.
Koʻchmas mulk ijarasi shartnomalarini soliq organlarida majburiy hisobga qoʻyish tartibi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 11-oktabrdagi 3077-son qarori bilan tasdiqlangan nizomda belgilangan. Xizmatning oʻzi — ijara.soliq.uz — maʼmuriy reglament doirasida ishlaydi, u 2022-yil 2-apreldagi 150-son qaror bilan tasdiqlangan.
Shartnoma shakli: nima shart va nima shart emas
| Savol | Javob |
|---|---|
| Yozma shakl shartmi | Ha, ijara shartnomasi yozma shaklda tuziladi |
| Notarius kerakmi | Uy-joy ijarasi uchun notarial tasdiq talab etilmaydi |
| Eng koʻp muddat | Uy-joy ijarasi — 5 yilgacha |
| Kim yashashi koʻrsatiladimi | Ha, ijarachi bilan doimiy yashaydigan fuqarolar shartnomada koʻrsatiladi |
| Soliq organida hisobga qoʻyish | Majburiy, buni ijaraga beruvchi bajaradi |
| Hisobga qoʻyish narxi | Bepul (ochiq manbalarga koʻra) |
Rasmiy maʼlumotga koʻra ijarachi vafot etgan yoki boshqa joyga koʻchib ketgan holatda shartnoma uy-joyda yashab turgan boshqa oila aʼzosiga qayta rasmiylashtirilishi mumkin, shuningdek oila aʼzolarining talabiga koʻra shartnoma ularning biri bilan tuzilishi ham mumkin. Shuning uchun shartnomada kim doimiy yashashini yozib qoldirish quruq rasmiyatchilik emas.
Namunadagi boʻlimlar: shartnomada nimalar yoziladi
Adliya vazirligining yurxizmat.uz portalida ijara shartnomasining interaktiv namunasi bor — unda maydonlar savol-javob tarzida toʻldiriladi va tayyor matn chiqadi. Namunaning tuzilishi quyidagicha, va aynan shu roʻyxat oʻzingiz yozayotgan shartnoma uchun ham tekshirish varaqasi boʻlib xizmat qiladi.
Shartnoma rekvizitlari
Tuzilgan sana, shartnoma raqami va tuzilgan joy.
Ijaraga beruvchi
F.I.Sh., manzil, identifikatsiya raqami (JSHSHIR), bank rekvizitlari, telefon.
Ijaraga oluvchi
Xuddi shu maʼlumotlar ijarachi tomonidan: F.I.Sh., manzil, JSHSHIR, telefon.
Obyekt
Manzil, umumiy maydon, xonalar soni va foydalanish maqsadi.
Toʻlov
Ijara haqi summasi, toʻlash usuli va muddatlari.
Xarajatlar va taʻmir
Kommunal xizmatlar haqi kimning hisobidan, taʻmir uchun kim javob beradi.
Muddatlar
Ijara muddati, mulkni topshirish muddati, mulk sotilsa ogohlantirish muddati.
Nusxalar soni
Shartnoma nechta nusxada tuzilgani va har bir tarafda nusxasi qolishi.
Qanday tuziladi — qadamma-qadam
1. Mulk va egasini tekshirish
Uyni kim ijaraga berayotganiga ishonch hosil qiling: mulk hujjati va pasport maʼlumotlari shartnomadagi maʼlumotlarga mos boʻlishi kerak. Vakil orqali tuzilsa — ishonchnoma boʻlishi kerak.
2. Shartlarni kelishish
Ijara haqi, toʻlov kuni, kommunal xizmatlar kimning hisobidan, taʻmir va mebel masalasi, muddat va mulkni qaytarish sharti — bularning hammasi shartnomada yozma qoladi.
3. Matnni tayyorlash
Matnni yurxizmat.uz interaktiv namunasi orqali toʻldirish qulay: boʻlimlar ketma-ket soʻraladi va hech bir majburiy shart tushib qolmaydi.
4. Imzolash va nusxalar
Shartnoma har ikki taraf tomonidan imzolanadi, har bir tarafda bittadan nusxa qoladi. Uy-joy ijarasi uchun notariusga borish shart emas.
5. Soliq organida hisobga qoʻyish
Ijaraga beruvchi shartnomani ijara.soliq.uz orqali hisobga qoʻyadi. Shundan keyingina soliq imtiyozlari va rasmiy hujjat olish imkoniyati ishlaydi.
Soliq organida hisobga qoʻyish: ijara.soliq.uz
E-IJARA — Soliq qoʻmitasining ijara.soliq.uz sayti orqali ishlaydigan xizmati: unda koʻchmas mulk va transport vositalarini ijaraga berish shartnomalari soliq organida hisobga qoʻyiladi, tekshiriladi va bekor qilinadi.
| Nuqta | Amalda |
|---|---|
| Kim bajaradi | Ijaraga beruvchi — mulk egasi yoki uning vakili |
| Qayerda | ijara.soliq.uz shaxsiy kabineti; talabalar boʻlimi «Soliq» mobil ilovasida ham bor |
| Kirish usuli | Elektron raqamli imzo yoki token qurilmasi |
| Muddat | Shartnoma tuzilgan kundan 3 kun ichida (ochiq manbalarga koʻra) |
| Narxi | Bepul |
| Ijarachidan nima talab qilinadi | Koʻp holatda — tizimdagi shartnoma loyihasini koʻrib tasdiqlash, elektron imzosiz |
| Hujjat qanday olinadi | Roʻyxatdan oʻtgan amaldagi shartnomani my.gov.uz portali orqali olish mumkin |
Qoʻshimcha kelishuv: summa yoki muddat oʻzgarsa
Ijara haqi oʻzgardi, muddat uzaytirildi yoki shartlar qayta kelishildi — bunda yangi shartnoma emas, qoʻshimcha kelishuv rasmiylashtiriladi, va u ham soliq organida hisobga qoʻyiladi. Buni, hisobga qoʻyishning oʻzi kabi, ijaraga beruvchi bajaradi.
1. Kabinetga kirish
Ijaraga beruvchi ijara.soliq.uz shaxsiy kabinetiga kiradi.
2. Shartnomalar roʻyxatini ochish
«Ijara shartnomalari roʻyxati» boʻlimi ochiladi va kerakli shartnoma topiladi.
3. Qoʻshimcha kelishuvni tanlash
Shartnoma qatorida «Qoʻshimcha kelishuv» tugmasi bosiladi va oʻzgargan shartlar kiritiladi.
4. Hujjatni koʻrib tasdiqlash
Tasdiqlovchi hujjat «Koʻrish» orqali ochiladi va tizim koʻrsatmalariga muvofiq hisobga qoʻyish yakunlanadi.
Shartnomani bekor qilish
Ijara shartnomasi uch yoʻl bilan tugaydi: muddati tugaydi, taraflar oʻzaro kelishib bekor qiladi yoki qonunda koʻrsatilgan asoslar boʻyicha — shu jumladan sud orqali — bir tomonning talabiga koʻra bekor qilinadi. Shartnomada bekor qilish tartibi va ogohlantirish muddati alohida yozilgan boʻlsa, avvalo shu band ishlaydi.
Muddat tugashi
Eng oddiy holat: shartnomada koʻrsatilgan muddat tugaydi va mulk shartnomadagi holatda qaytariladi.
Taraflar kelishuvi
Ikki taraf bekor qilishga rozi boʻlsa, bu yozma rasmiylashtiriladi — keyin bahs chiqmasligi uchun.
Qonuniy asoslar
Toʻlov qilinmasligi, mulkning shartnomaga xilof ishlatilishi va shunga oʻxshash holatlarda bekor qilish qonunda belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Hisobdan chiqarish
Hisobga qoʻyilgan shartnoma bekor qilinsa, buni ijara.soliq.uz kabinetidagi shartnomalar roʻyxati orqali tizimda ham koʻrsatish kerak.
Soliq masalasi: nimani bilish kerak
Mulkni ijaraga berishdan olingan daromad jismoniy shaxs uchun soliq solinadigan daromad hisoblanadi, va soliq hisob-kitobida ijara haqining belgilangan eng kam summalari ham qoʻllanilishi mumkin — yaʼni shartnomada atayin past summa yozish ishni osonlashtirmaydi.
Alohida holat — talabaga uy-joy ijaraga berish: ochiq manbalarga koʻra bu daromad uchun soliq imtiyozi belgilangan, lekin imtiyoz odatda shartnoma rasman hisobga qoʻyilgan boʻlsa ishlaydi. Talabalar bilan tuzilgan shartnomalarning tartibi alohida sahifada batafsil yozilgan: E-IJARA: talaba uchun ijara shartnomasi.
ijara.soliq.uz va e-ijara.uz — ikki xil tizim
Qidiruvda «e ijara» deb yozgan odam koʻpincha notoʻgʻri saytga tushadi. Nomlar oʻxshash, vazifalari esa butunlay boshqa.
| ijara.soliq.uz | e-ijara.uz | |
|---|---|---|
| Nima uchun | Xususiy koʻchmas mulk va transport ijarasi shartnomasini soliq organida hisobga qoʻyish | Davlat mulki va yer uchastkalarini ijaraga berish |
| Kim foydalanadi | Uy egasi va ijarachi, shu jumladan talaba bilan tuzilgan shartnomalar | Davlat yeri yoki obyektini ijaraga olmoqchi boʻlgan tadbirkor |
| Qanday ishlaydi | Shartnoma maʼlumotlari kiritiladi va hisobga qoʻyiladi | Auksion, tuman hokimiyati va Davlat kadastrlari palatasi bosqichlaridan oʻtiladi |
| Kim yuritadi | Soliq qoʻmitasi | Davlat aktivlarini boshqarish yoʻnalishidagi tizim |
Tipik xatolar
Ogʻzaki kelishuv
«Tanishimiz orqali, ishonaman» — eng keng tarqalgan xato. Pul yoki muddat masalasida hech narsani isbotlab boʻlmaydi.
Shartnoma bor, hisobda yoʻq
Yozma shartnoma tuzilgan, lekin soliq organida hisobga qoʻyilmagan — mulk egasi uchun jarima xavfi, ijarachi uchun imtiyozlardan mahrumlik.
Summani pasaytirib yozish
Soliq hisobida belgilangan eng kam summalar qoʻllanilishi mumkin, shuning uchun bu usul kutilgan foydani bermaydi.
Kommunal masala yozilmagan
Suv, gaz, svet va taʻmir kimning hisobidan — yozilmasa, har oy bahsga aylanadi.
Dalolatnoma yoʻq
Mebel, texnika va hisoblagichlar roʻyxati boʻlmasa, chiqishda depozit boʻyicha kelishmovchilik chiqadi.
Mulk hujjati tekshirilmagan
Uyni ijaraga berayotgan odam mulk egasi yoki vakolatli vakil boʻlishi kerak — buni oldindan tekshirish arzonga tushadi.
По-русски: коротко
Что требуется от сторон
Договор аренды жилья в Узбекистане составляется в письменной форме, нотариальное удостоверение для него не требуется, срок — до пяти лет. В договоре указывают стороны, адрес и площадь объекта, число комнат, срок, размер и порядок оплаты, за чей счёт коммунальные услуги и ремонт, а также граждан, постоянно проживающих с арендатором. Готовый интерактивный образец есть на портале Минюста yurxizmat.uz.
Отношения аренды регулируются Гражданским кодексом и законом «Об аренде» № 427-XII от 19.11.1991. Обязательная постановка договоров аренды недвижимости на учёт в налоговых органах установлена положением, утверждённым постановлением Кабинета Министров № 3077 от 11.10.2018; административный регламент самой услуги — постановление № 150 от 02.04.2022.
Постановка на учёт и расторжение
На учёт договор ставит арендодатель через сервис ijara.soliq.uz — вход по электронной цифровой подписи или токену. По открытым данным это бесплатно и делается в течение трёх дней со дня заключения договора; арендатор, как правило, только подтверждает проект договора в системе, ЭЦП от него не требуется. Зарегистрированный действующий договор можно получить через портал my.gov.uz. Изменение суммы или срока оформляется дополнительным соглашением: в кабинете открывают список договоров аренды, выбирают нужный и нажимают «Qoʻshimcha kelishuv».
Договор прекращается по истечении срока, по соглашению сторон либо по основаниям, предусмотренным законом, — в том числе через суд. Снятый договор нужно отразить и в кабинете. Размеры штрафов за аренду без письменного договора или без учёта, минимальные суммы арендной платы и налоговые ставки меняются — действующие нормы смотрите на lex.uz и soliq.uz. Не путайте два сервиса: ijara.soliq.uz — учёт частной аренды в налоговой, e-ijara.uz — аренда государственного имущества и земли через аукцион.
Ko'p beriladigan savollar
Ijara shartnomasi notarius orqali tasdiqlanishi shartmi?
Uy-joy ijara shartnomasi eng koʻp qancha muddatga tuziladi?
Shartnomani soliq organida kim hisobga qoʻyadi?
Hisobga qoʻyish pullikmi va qancha muddatda amalga oshiriladi?
ijara.soliq.uz saytiga qanday kiriladi?
Shartnomada qanday shartlar boʻlishi kerak?
Shartnomani hisobga qoʻymaslik nima bilan tugaydi?
Shartnomani qanday bekor qilish mumkin?
e-ijara.uz va ijara.soliq.uz bir xil tizimmi?
Talaba bilan tuzilgan ijara shartnomasi uchun alohida tartib bormi?
Ijara munosabatlari Oʻzbekistonda Fuqarolik kodeksi va 1991-yil 19-noyabrdagi 427-XII-son «Ijara toʻgʻrisida» qonun bilan tartibga solinadi. Koʻchmas mulk ijarasi shartnomalarini davlat soliq xizmati organlarida majburiy hisobga qoʻyish esa Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 11-oktabrdagi 3077-son qarori bilan tasdiqlangan nizom asosida yuritiladi, xizmatning maʼmuriy reglamenti — 2022-yil 2-apreldagi 150-son qaror bilan.
Amalda bu degani: uy, kvartira yoki bino ijaraga berilganda yozma shartnoma tuzilishi va u ijara.soliq.uz orqali hisobga qoʻyilishi kerak. Hisobga qoʻyish mulk egasining zimmasida, bepul va qisqa muddatda bajariladi, ijarachidan elektron imzo talab qilinmaydi.
Odamlar koʻpincha ikki narsani izlaydi: shartnoma namunasi va hisobga qoʻyish tartibi. Namunani Adliya vazirligining yurxizmat.uz interaktiv konstruktorida toʻldirish mumkin, hisobga qoʻyishni esa soliq tizimining ijara.soliq.uz kabinetida. Bu sahifa ikkisini bir joyda tushuntiradi.